ลิฟต์บ้านกับทางลาด สำหรับบ้านที่มีผู้สูงอายุ ควรเริ่มตรงไหนก่อน

เริ่มที่ทางลาด ไม่ใช่ลิฟต์ และมีเหตุผลที่ชัดเจน

เมื่อพ่อแม่เริ่มขึ้นบันไดไม่ไหว ครอบครัวจำนวนมากคิดถึงลิฟต์บ้านเป็นอย่างแรก ซึ่งเป็นการเริ่มจากปลายทางที่แพงที่สุด

สิ่งที่ควรแก้ก่อนคือทางเข้าบ้าน เพราะบันไดสามขั้นหน้าบ้านคือสิ่งที่ทำให้คนไม่ออกจากบ้านอีกเลย ไม่ใช่บันไดขึ้นชั้นสอง

คนที่ออกจากบ้านไม่ได้จะหยุดไปหาหมอตามนัด หยุดไปตลาด และหยุดเจอเพื่อน ซึ่งส่งผลกับทั้งสุขภาพกายและใจเร็วกว่าการต้องนอนชั้นล่างมาก

ทางลาดที่ทำถูกวิธีมีราคาเป็นเศษเสี้ยวของลิฟต์ ใช้เวลาไม่กี่วัน และแก้ปัญหาที่ใหญ่กว่า ดังนั้นถ้ามีงบจำกัด ให้ทำทางลาดก่อนเสมอ

ตัวเลขทางลาดที่คนทำผิดมากที่สุด

ทางลาดที่สั้นเกินไปคือทางลาดที่ชันเกินไป และทางลาดที่ชันเกินไปคือทางลาดที่ไม่มีใครใช้ได้

กฎกระทรวงที่กำหนดสิ่งอำนวยความสะดวกในอาคารสำหรับผู้พิการหรือทุพพลภาพและคนชรา กำหนดให้ทางลาดมีความลาดชันไม่เกิน 1 ต่อ 12

ความหมายคือทุกความสูงหนึ่งส่วน ต้องใช้ความยาวสิบสองส่วน ดังนั้นบันไดหน้าบ้านที่สูงสามสิบเซนติเมตร ต้องใช้ทางลาดยาวสามเมตรหกสิบเซนติเมตร ไม่ใช่หนึ่งเมตรครึ่งอย่างที่คนมักทำ

ตัวเลขอื่นที่กำหนดไว้และควรใช้เป็นแนวทางคือ ความกว้างไม่น้อยกว่า 90 เซนติเมตร และไม่น้อยกว่า 1.5 เมตรถ้าต้องสวนกันได้ ความยาวแต่ละช่วงไม่เกิน 9 เมตร โดยถ้ายาวเกินนั้นต้องมีชานพักขนาดไม่น้อยกว่า 1.5 เมตรคั่น และทางลาดที่ยาวตั้งแต่ 1.8 เมตรขึ้นไปต้องมีราวจับทั้งสองด้าน

ข้อที่ควรพูดให้ชัดคือ กฎกระทรวงนี้บังคับกับอาคารบางประเภท ไม่ได้บังคับกับบ้านพักอาศัยส่วนตัว แต่ตัวเลขเหล่านี้มาจากสิ่งที่คนใช้ได้จริง จึงเป็นตัวเลขที่ควรออกแบบตามอยู่ดี

และถ้าพื้นที่หน้าบ้านไม่พอทำทางลาดยาวขนาดนั้น ให้ทำเป็นทางลาดหักมุมพร้อมชานพัก แทนที่จะทำให้ชันขึ้นเพื่อให้พอดีกับพื้นที่ที่มี

สี่อย่างที่ทางลาดต้องมี นอกจากความชันที่ถูก

• ชานพักที่ปลายทั้งสองด้าน ที่แบนราบและกว้างพอให้หมุนตัวได้ เพราะทางลาดที่ชนประตูพอดีทำให้คนต้องเปิดประตูขณะอยู่บนทางลาด ซึ่งทำไม่ได้บนรถเข็น
• ราวจับทั้งสองด้าน ที่ต่อเนื่องตลอดแนวและยื่นเลยจุดเริ่มกับจุดจบเล็กน้อย เพราะจุดที่คนต้องการที่จับที่สุดคือตอนกำลังจะขึ้นและกำลังจะลง
• ขอบกันตก ที่ยกขึ้นตามขอบทางลาดทั้งสองข้าง เพื่อไม่ให้ล้อรถเข็นหรือปลายไม้เท้าไหลตกลงข้างทาง ซึ่งเป็นสาเหตุของอุบัติเหตุที่คนไม่ได้คิดถึง
• ผิวกันลื่นที่ยังกันลื่นตอนเปียก เพราะทางลาดหน้าบ้านโดนฝนทุกปี และผิวขัดมันที่ดูสวยตอนแห้งกลายเป็นทางสไลด์ตอนเปียก ให้ทดสอบด้วยการราดน้ำแล้วเดินดูก่อนรับงาน

อีกจุดที่คนลืมคือแสงสว่าง เพราะทางลาดที่ปลอดภัยตอนกลางวันอาจมองไม่เห็นขอบตอนกลางคืน ให้ติดไฟส่องที่ขอบทางลาดและที่ชานพัก

ทางเลือกตรงกลางที่คนไม่ค่อยรู้จัก

ระหว่างไม่ทำอะไรเลยกับติดลิฟต์ มีสิ่งที่อยู่ตรงกลางและเหมาะกับบ้านไทยจำนวนมาก

เก้าอี้ไต่บันได คือเก้าอี้ที่วิ่งบนรางที่ยึดกับขั้นบันไดเดิม ติดตั้งได้ในบ้านที่สร้างเสร็จแล้วโดยไม่ต้องทุบอะไร ใช้เวลาติดตั้งหนึ่งถึงสองวัน และราคาเป็นเศษเสี้ยวของลิฟต์

ข้อจำกัดคือมันขนได้แค่คน ไม่ได้ขนรถเข็น ดังนั้นถ้าคนใช้รถเข็นตลอดเวลา จะต้องมีรถเข็นอีกคันรออยู่ชั้นบน และคนต้องย้ายตัวเองระหว่างเก้าอี้กับรถเข็นได้

อีกข้อคือรางกินความกว้างของบันไดไปส่วนหนึ่ง ซึ่งเป็นปัญหาในบ้านทาวน์โฮมที่บันไดแคบอยู่แล้ว ให้วัดความกว้างบันไดก่อนคุยกับผู้ขาย

ทางเลือกที่ถูกที่สุดและมักดีที่สุด คือย้ายห้องนอนลงมาชั้นล่าง พร้อมทำห้องน้ำชั้นล่างให้ใช้ได้จริง ซึ่งแก้ปัญหาการขึ้นลงบันไดทั้งหมดโดยไม่ต้องมีเครื่องจักรอะไรเลย

ครอบครัวจำนวนมากข้ามทางเลือกนี้เพราะคิดว่าเป็นการยอมแพ้ ทั้งที่ในทางปฏิบัติมันคือคำตอบที่ปลอดภัยที่สุด ถูกที่สุด และไม่มีอะไรให้เสียหรือต้องซ่อมในอนาคต

ถ้าจะติดลิฟต์จริง ต้องถามหกข้อนี้ก่อน

ต้องขุดหลุมลึกเท่าไหร่และต้องการความสูงเหนือชั้นบนสุดเท่าไหร่ เพราะสองตัวเลขนี้เป็นตัวตัดสินว่าติดในบ้านที่สร้างเสร็จแล้วได้หรือไม่ ลิฟต์บางแบบต้องการหลุมลึกซึ่งทำในบ้านเดิมยาก ส่วนบางแบบต้องการเพียงไม่กี่เซนติเมตร

ต้องใช้ไฟกี่เฟส เพราะลิฟต์บางรุ่นต้องการไฟสามเฟส ซึ่งแปลว่าต้องขอเปลี่ยนมิเตอร์และเดินไฟใหม่ทั้งชุด ซึ่งเป็นค่าใช้จ่ายที่ไม่ได้อยู่ในใบเสนอราคาลิฟต์ เรื่องนี้อยู่ที่ ไฟหนึ่งเฟสกับสามเฟส

ไฟดับแล้วเป็นอย่างไร ให้ถามให้ชัดว่ามีระบบพาลงชั้นล่างและเปิดประตูอัตโนมัติหรือไม่ และถ้าคนติดอยู่ข้างใน คนที่อยู่ข้างนอกจะเปิดประตูออกมาได้อย่างไร ให้ขอให้สาธิตให้ดูจริง ไม่ใช่ฟังคำอธิบาย

ใครจะมาบำรุงรักษาและมีอะไหล่ถึงเมื่อไหร่ เพราะลิฟต์เป็นเครื่องจักรที่ต้องตรวจสอบประจำ และผู้นำเข้ารายเล็กที่ขายวันนี้อาจไม่มีอยู่ในอีกสิบปี ซึ่งจะทำให้คุณมีลิฟต์ที่ซ่อมไม่ได้อยู่กลางบ้าน

ต้องขออนุญาตดัดแปลงอาคารหรือไม่ เพราะการเจาะพื้นและทำช่องลิฟต์เป็นการเปลี่ยนแปลงโครงสร้าง ซึ่งอาจเข้าข่ายต้องขออนุญาต ให้ถามก่อนเริ่ม ไม่ใช่หลังจากพื้นถูกเจาะไปแล้ว รายละเอียดอยู่ที่ ต่อเติมบ้านกับกฎหมายควบคุมอาคาร

เสียงดังแค่ไหนและติดตรงไหน เพราะลิฟต์ที่อยู่ติดผนังห้องนอนจะปลุกคนทั้งบ้านทุกครั้งที่มีคนใช้ตอนกลางคืน ซึ่งเป็นเวลาที่ผู้สูงอายุลุกบ่อยที่สุด

สิ่งที่ควรทำพร้อมกัน เพราะรื้อทีเดียวถูกกว่า

ถ้ากำลังจะทุบอะไรอยู่แล้ว ให้ทำสิ่งเหล่านี้ไปพร้อมกันเพราะต้นทุนต่อชิ้นถูกลงมาก

ประตูห้องน้ำและห้องนอนควรกว้างพอให้รถเข็นผ่าน ซึ่งประตูมาตรฐานบ้านไทยหลายบานแคบเกินไป และการเปลี่ยนวงกบตอนที่ผนังยังเปิดอยู่ถูกกว่ามาก

ธรณีประตูควรลดให้เรียบกับพื้นหรือทำเป็นทางลาดเล็ก ๆ ทุกบานในเส้นทางที่ต้องใช้ ไม่ใช่เฉพาะบานที่นึกออก

ห้องน้ำชั้นล่างควรมีพื้นที่ว่างข้างโถสุขภัณฑ์พอให้เข้าออกด้านข้างได้ และมีราวจับที่ยึดเข้าโครงสร้างจริง ไม่ใช่แบบสุญญากาศ

และควรเดินท่อร้อยสายเผื่อไว้สำหรับปุ่มขอความช่วยเหลือและไฟเซ็นเซอร์ตั้งแต่ตอนที่ผนังยังเปิด รายการอุปกรณ์ที่ควรมีในบ้านที่มีผู้สูงอายุอยู่ที่ บ้านสำหรับผู้สูงอายุ

คำถามที่พบบ่อย

ทางลาดควรชันแค่ไหน

ไม่เกิน 1 ต่อ 12 ตามกฎกระทรวงสิ่งอำนวยความสะดวกในอาคาร แปลว่าความสูงสามสิบเซนติเมตรต้องใช้ทางลาดยาวสามเมตรหกสิบ ถ้าพื้นที่ไม่พอให้ทำหักมุมพร้อมชานพัก อย่าทำให้ชันขึ้น

บ้านส่วนตัวต้องทำตามกฎกระทรวงไหม

กฎกระทรวงบังคับกับอาคารบางประเภท ไม่ได้บังคับกับบ้านพักอาศัยส่วนตัว แต่ตัวเลขเหล่านั้นมาจากสิ่งที่คนใช้ได้จริง จึงควรออกแบบตามอยู่ดี

เก้าอี้ไต่บันไดใช้แทนลิฟต์ได้ไหม

ได้ในหลายกรณี เพราะติดตั้งบนบันไดเดิมโดยไม่ต้องทุบ แต่ขนได้แค่คนไม่ได้ขนรถเข็น จึงต้องมีรถเข็นรออยู่ชั้นบนและคนต้องย้ายตัวเองได้

ติดลิฟต์ในบ้านที่สร้างเสร็จแล้วได้ไหม

ได้ในบางแบบ ขึ้นกับความลึกของหลุมและความสูงเหนือชั้นบนสุดที่รุ่นนั้นต้องการ ให้ถามสองตัวเลขนี้เป็นคำถามแรกก่อนดูราคา

ไฟดับแล้วคนติดในลิฟต์ทำอย่างไร

ต้องถามให้ชัดว่ามีระบบพาลงชั้นล่างและเปิดประตูอัตโนมัติหรือไม่ และให้ผู้ขายสาธิตวิธีเปิดประตูจากภายนอกให้ดูจริงก่อนตัดสินใจ

ถ้างบไม่พอทำอะไรเลย ควรทำอะไรก่อน

ย้ายห้องนอนลงชั้นล่างพร้อมทำห้องน้ำชั้นล่างให้ใช้ได้จริง ซึ่งแก้ปัญหาการขึ้นลงบันไดทั้งหมดโดยไม่ต้องมีเครื่องจักรใด ๆ

สรุป

• ทำทางลาดที่ทางเข้าก่อนลิฟต์เสมอ เพราะบันไดหน้าบ้านคือสิ่งที่ทำให้คนไม่ออกจากบ้านอีกเลย
• ความลาดชันไม่เกิน 1 ต่อ 12 ความกว้างไม่น้อยกว่า 90 เซนติเมตร และมีราวจับสองด้านเมื่อยาวตั้งแต่ 1.8 เมตร
• ทางลาดต้องมีชานพักสองปลาย ราวจับต่อเนื่อง ขอบกันตก และผิวที่ยังกันลื่นตอนเปียก
• เก้าอี้ไต่บันไดเป็นทางเลือกกลางที่ติดในบ้านเดิมได้ แต่ขนได้แค่คนไม่ได้ขนรถเข็น
• ก่อนติดลิฟต์ ให้ถามความลึกหลุม จำนวนเฟสของไฟ วิธีออกตอนไฟดับ และใครจะมาซ่อมในสิบปีข้างหน้า
• ทางเลือกที่ถูกและมักดีที่สุดคือย้ายห้องนอนลงชั้นล่างพร้อมทำห้องน้ำให้ใช้ได้จริง