บ้านคุณต้องเปลี่ยนเป็นไฟสามเฟสไหม
คำตอบสำหรับบ้านส่วนใหญ่คือไม่ต้อง และเหตุผลที่คนคิดว่าต้องเปลี่ยน มักไม่ใช่เหตุผลที่ถูก
ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยที่สุดคือคิดว่าไฟสามเฟสแรงกว่าหรือทำให้เครื่องใช้ไฟฟ้าทำงานดีขึ้น ซึ่งไม่จริง ปลั๊กในบ้านที่ต่อกับระบบสามเฟสก็ยังจ่ายแรงดันเท่าเดิม เครื่องปรับอากาศเครื่องเดิมก็ยังกินไฟเท่าเดิมและทำงานเหมือนเดิมทุกประการ
สิ่งที่ไฟสามเฟสให้คือความสามารถในการรับโหลดรวมที่มากขึ้น โดยแบ่งกระแสออกเป็นสามสาย แทนที่จะอัดผ่านสายเดียว เหมือนถนนสามเลนกับถนนเลนเดียว รถวิ่งเร็วเท่ากัน แต่รับปริมาณได้ต่างกัน
สัญญาณจริงที่บอกว่าถึงเวลาแล้ว
อย่าดูจากขนาดบ้าน ให้ดูจากสามอาการนี้แทน เพราะบ้านหลังใหญ่ที่มีคนอยู่สองคนอาจใช้ไฟน้อยกว่าทาวน์เฮาส์ที่มีคนอยู่หกคน
เบรกเกอร์เมนทริปตอนเปิดของหลายอย่างพร้อมกัน เช่น แอร์สามเครื่องทำงานพร้อมเครื่องทำน้ำอุ่นและเตาไฟฟ้า ถ้าอาการนี้เกิดซ้ำ ๆ ในสถานการณ์เดิม นั่นคือระบบกำลังบอกว่าโหลดรวมเกินที่รับไหว
ไฟหรี่ลงชั่วขณะเมื่อคอมเพรสเซอร์แอร์หรือปั๊มน้ำเริ่มทำงาน อาการนี้เกิดจากแรงดันตกชั่วขณะเพราะกระแสกระชากตอนสตาร์ท ถ้าเห็นบ่อยและชัด แปลว่าระบบทำงานใกล้เพดานอยู่แล้ว
กำลังจะเพิ่มโหลดก้อนใหญ่ เช่น ติดที่ชาร์จรถไฟฟ้า ทำครัวไฟฟ้าเต็มรูปแบบ หรือติดแอร์เพิ่มอีกสามเครื่องตอนต่อเติมบ้าน กรณีนี้ควรคำนวณก่อนติดตั้ง ไม่ใช่รอให้เบรกเกอร์ทริปแล้วค่อยแก้
ที่ควรรู้คือ ก่อนจะไปถึงการเปลี่ยนเป็นสามเฟส ยังมีขั้นที่เบากว่าอยู่ คือการขอเพิ่มขนาดมิเตอร์แบบหนึ่งเฟส ซึ่งมิเตอร์หนึ่งเฟสมีหลายขนาด และบ้านจำนวนมากยังใช้ขนาดเดิมตั้งแต่วันสร้างบ้านทั้งที่เพิ่มเครื่องใช้ไฟฟ้ามาสิบปีแล้ว การขยับขึ้นหนึ่งขั้นในระบบเดิมมักแก้ปัญหาได้ในราคาที่ต่างกันมาก
เปลี่ยนแล้วต้องแก้อะไรบ้างในบ้าน
คนมักคิดว่าเปลี่ยนมิเตอร์แล้วจบ ซึ่งเป็นส่วนที่เล็กที่สุดของงาน สิ่งที่ตามมาคือตู้ไฟและการจัดวงจรใหม่
ระบบสามเฟสจะกระจายวงจรในบ้านออกเป็นสามกลุ่ม และการกระจายต้องสมดุลกัน ไม่ใช่ยัดแอร์ทั้งสามเครื่องไว้เฟสเดียวแล้วปล่อยอีกสองเฟสมีแค่หลอดไฟ เพราะถ้าไม่สมดุล คุณจะยังเจอปัญหาเดิมในเฟสที่โหลดหนัก ทั้งที่จ่ายเงินเปลี่ยนระบบไปแล้ว
งานนี้จึงเป็นงานออกแบบ ไม่ใช่งานเปลี่ยนอุปกรณ์ สิ่งที่ควรขอจากช่างคือรายการว่าวงจรไหนอยู่เฟสไหน และตัวเลขโหลดโดยประมาณของแต่ละเฟส ถ้าช่างตอบไม่ได้ว่าจะแบ่งยังไง แปลว่าเขายังไม่ได้ออกแบบ
อีกจุดที่ต้องดูคือขนาดสายเมนจากมิเตอร์เข้าตู้ ซึ่งมักต้องเปลี่ยนตามไปด้วย และเป็นค่าใช้จ่ายที่คนไม่ได้นับไว้ตอนถามราคาครั้งแรก
ค่าไฟต่อหน่วยเปลี่ยนไหม
ไม่เปลี่ยนเพราะเหตุที่เป็นสามเฟส สิ่งที่กำหนดค่าไฟคือประเภทผู้ใช้และอัตราที่คุณอยู่ กับจำนวนหน่วยที่ใช้จริง การเปลี่ยนจำนวนเฟสไม่ได้ทำให้ค่าไฟถูกลงหรือแพงขึ้นในตัวมันเอง
สิ่งที่เปลี่ยนได้จริงคือค่าธรรมเนียมและเงินประกันการใช้ไฟที่ผูกกับขนาดมิเตอร์ ซึ่งเป็นเงินก้อนตอนดำเนินการ ไม่ใช่ค่าใช้จ่ายรายเดือน ให้ถามตัวเลขนี้จากการไฟฟ้าในพื้นที่โดยตรงก่อนตัดสินใจ
ส่วนคนที่หวังว่าเปลี่ยนแล้วค่าไฟจะลด สิ่งที่ลดค่าไฟได้จริงคือการเลือกอัตราให้ตรงกับพฤติกรรมการใช้ ซึ่งอยู่ใน มิเตอร์อัจฉริยะกับการเลือกอัตรา TOU และการรู้ว่าอะไรกินไฟจริงในบ้าน ซึ่งอยู่ใน ระบบไฟฟ้าบ้านกับค่าไฟ
บ้านที่ควรเปลี่ยนจริง ๆ
มีสามกลุ่มที่การเปลี่ยนคุ้มค่าชัดเจน กลุ่มแรกคือบ้านที่มีเครื่องปรับอากาศตั้งแต่สี่ห้าเครื่องขึ้นไปและใช้พร้อมกันจริง กลุ่มที่สองคือบ้านที่มีอุปกรณ์กินไฟสูงต่อเนื่อง เช่น ที่ชาร์จรถไฟฟ้าคู่กับครัวไฟฟ้า หรือมีเครื่องจักรเล็ก ๆ ที่ใช้ในกิจการที่บ้าน
กลุ่มที่สามคือบ้านที่กำลังจะสร้างใหม่หรือรีโนเวทใหญ่ ซึ่งเป็นกลุ่มที่ควรตัดสินใจให้ดีที่สุด เพราะการวางระบบสามเฟสตอนสร้างมีต้นทุนส่วนเพิ่มไม่มาก ในขณะที่การเปลี่ยนทีหลังคือการรื้อตู้ เปลี่ยนสายเมน และจัดวงจรใหม่ทั้งบ้าน หลักการเดียวกับการเผื่อระบบไว้ตั้งแต่ต้นใน เดินสายบ้านอัจฉริยะก่อนปิดผนัง
ส่วนบ้านที่ใช้ไฟปกติ มีแอร์สองสามเครื่อง และไม่เคยเจอเบรกเกอร์เมนทริป การเปลี่ยนคือการจ่ายเงินก้อนใหญ่เพื่อความสามารถที่ไม่ได้ใช้
คำถามที่พบบ่อย
ไฟสามเฟสทำให้แอร์เย็นขึ้นไหม
ไม่ ปลั๊กในบ้านยังจ่ายแรงดันเท่าเดิม แอร์เครื่องเดิมทำงานเหมือนเดิมทุกประการ สิ่งที่ได้คือความสามารถรับโหลดรวมที่มากขึ้น ไม่ใช่ประสิทธิภาพของอุปกรณ์แต่ละตัว
เปลี่ยนแล้วค่าไฟถูกลงไหม
ไม่ ค่าไฟขึ้นกับอัตราที่คุณอยู่และจำนวนหน่วยที่ใช้ ไม่ได้ขึ้นกับจำนวนเฟส สิ่งที่เปลี่ยนคือค่าธรรมเนียมและเงินประกันที่ผูกกับขนาดมิเตอร์ ซึ่งเป็นเงินก้อนตอนดำเนินการ
เบรกเกอร์เมนทริปบ่อย ต้องเปลี่ยนเป็นสามเฟสเลยไหม
ไม่จำเป็น ลองขอเพิ่มขนาดมิเตอร์ในระบบหนึ่งเฟสก่อน เพราะมิเตอร์หนึ่งเฟสมีหลายขนาด และบ้านหลายหลังยังใช้ขนาดเดิมจากวันสร้างบ้าน
เปลี่ยนแล้วต้องทำอะไรในบ้านบ้าง
เปลี่ยนตู้ไฟ จัดวงจรใหม่ให้กระจายสมดุลทั้งสามเฟส และมักต้องเปลี่ยนขนาดสายเมนจากมิเตอร์เข้าตู้ด้วย งานนี้เป็นงานออกแบบ ไม่ใช่แค่เปลี่ยนอุปกรณ์
สรุป
- สามเฟสไม่ได้แรงกว่า มันรับโหลดรวมได้มากกว่าโดยแบ่งกระแสออกเป็นสามสาย
- ดูจากอาการจริง คือเบรกเกอร์เมนทริปซ้ำ ๆ หรือไฟหรี่ตอนคอมเพรสเซอร์สตาร์ท ไม่ใช่ดูจากขนาดบ้าน
- ก่อนเปลี่ยนระบบ ให้ลองขอเพิ่มขนาดมิเตอร์หนึ่งเฟสก่อน มักแก้ได้ในราคาที่ต่างกันมาก
- ถ้าเปลี่ยน ต้องจัดวงจรให้สมดุลทั้งสามเฟส ไม่งั้นปัญหาเดิมจะยังอยู่
- ถ้ากำลังสร้างหรือรีโนเวทใหญ่ ให้ตัดสินใจตอนนั้น เพราะส่วนเพิ่มถูกกว่าการเปลี่ยนทีหลังมาก