ค่า Ft ในบิลค่าไฟ ตัวเลขนี้มาจากไหนและทำไมขยับตลอด

คำตอบก่อน ค่า Ft ไม่ใช่ภาษี ไม่ใช่ค่าปรับ และไม่ใช่ค่าบริการ มันคือส่วนต่างของต้นทุนเชื้อเพลิง

บิลค่าไฟของคุณไม่ได้มีตัวเลขเดียว มันประกอบด้วยหลายก้อนที่บวกกัน

โครงสร้างคือ ค่าไฟรวมเท่ากับค่าพลังงานไฟฟ้า บวกค่าบริการ บวกค่า Ft แล้วบวกภาษีมูลค่าเพิ่มร้อยละ 7 ทั้งหมดอีกที

ค่าพลังงานไฟฟ้า คิดจากหน่วยที่คุณใช้จริงคูณกับอัตราค่าไฟฐาน

ค่าไฟฐาน เป็นอัตราที่สะท้อนรายจ่ายของสามการไฟฟ้า คือการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย การไฟฟ้านครหลวง และการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค

ค่า Ft คือค่าไฟฟ้าผันแปร ซึ่งเรียกเก็บเพิ่มหรือลดจากค่าไฟฐาน เพื่อสะท้อนต้นทุนเชื้อเพลิงและต้นทุนพลังงานที่เปลี่ยนแปลงไปจากสมมติฐานเดิม

เพราะฉะนั้นเวลาคุณใช้ไฟเท่าเดิมทุกเดือนแต่ค่าไฟขยับ ตัวที่ขยับมักไม่ใช่จำนวนหน่วย แต่คือค่า Ft

บทความนี้จะอธิบายว่าทำไมต้องมีตัวนี้ ใครเป็นคนกำหนด ปรับบ่อยแค่ไหน อ่านบิลของตัวเองอย่างไร และสิ่งที่คุณควบคุมได้กับสิ่งที่ควบคุมไม่ได้

ทำไมต้องมีค่า Ft

ลองนึกถึงร้านอาหารที่ตั้งราคาข้าวผัดไว้ในเมนู

ต้นทุนวัตถุดิบขึ้นลงทุกเดือน แต่ร้านจะเปลี่ยนเมนูใหม่ทุกเดือนก็ไม่ไหว

ทางออกแบบหนึ่งคือตั้งราคาไว้ที่ต้นทุนสมมติ แล้วบวกหรือลดส่วนต่างเป็นระยะเมื่อต้นทุนจริงต่างไปจากที่สมมติไว้

ค่าไฟทำงานแบบนั้น

ค่าไฟฐานถูกคำนวณจากสมมติฐานชุดหนึ่ง ทั้งราคาเชื้อเพลิง สัดส่วนเชื้อเพลิงที่ใช้ผลิต และค่าซื้อไฟฟ้า

เมื่อโลกจริงต่างจากสมมติฐาน เช่นราคาก๊าซธรรมชาติสูงขึ้น หรือค่าเงินเปลี่ยน ส่วนต่างนั้นถูกนำมาคิดเป็นค่า Ft

ข้อดีของโครงสร้างนี้คือไม่ต้องรื้อโครงสร้างค่าไฟฐานทั้งระบบทุกครั้งที่ต้นทุนขยับ

ข้อเสียคือผู้ใช้ไฟรู้สึกว่าค่าไฟเปลี่ยนโดยไม่มีคำอธิบาย ทั้งที่คำอธิบายมีอยู่ แค่ไม่ได้อยู่ในบิล

ใครกำหนดและปรับบ่อยแค่ไหน

ค่า Ft ปรับสี่เดือนต่อครั้ง โดยคณะอนุกรรมการกำกับสูตรการปรับอัตราค่าไฟฟ้าโดยอัตโนมัติ ภายใต้การกำกับดูแลของคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน

แปลว่าในหนึ่งปีมีการทบทวนสามรอบ และแต่ละรอบครอบคลุมสี่เดือน

ข้อที่มีประโยชน์กับเจ้าของบ้านคือ ค่า Ft ของรอบถัดไปมักถูกประกาศล่วงหน้า ซึ่งแปลว่าคุณรู้ก่อนได้ว่าอีกสี่เดือนข้างหน้าค่าไฟจะไปทางไหน

คนที่วางแผนงบบ้านเป็นรายปี ใช้ข้อมูลนี้ได้จริง โดยเฉพาะบ้านที่กำลังตัดสินใจเรื่องแอร์หรือโซลาร์

สิ่งที่ผมจะไม่ทำในบทความนี้คือใส่ตัวเลขค่า Ft ลงไป เพราะมันเปลี่ยนทุกสี่เดือน และตัวเลขที่ถูกต้องวันนี้จะผิดในอีกไม่กี่เดือน

ให้ดูค่ารอบปัจจุบันจากประกาศของคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน หรือจากเว็บไซต์ของการไฟฟ้าในพื้นที่ของคุณ

อ่านบิลของตัวเองอย่างไร

เปิดบิลค่าไฟเดือนล่าสุดออกมา แล้วมองหาสี่ก้อนนี้

• จำนวนหน่วยที่ใช้ ซึ่งได้จากเลขมิเตอร์เดือนนี้ลบเดือนที่แล้ว
• ค่าพลังงานไฟฟ้า ซึ่งคิดจากหน่วยคูณอัตราตามโครงสร้างค่าไฟฐาน
• ค่า Ft ซึ่งคิดจากหน่วยคูณอัตรา Ft ของรอบนั้น
• ค่าบริการและภาษีมูลค่าเพิ่ม

วิธีที่ทำให้เข้าใจบิลตัวเองเร็วที่สุดคือ เก็บบิลย้อนหลังหกเดือนแล้วทำตารางสองคอลัมน์ คือจำนวนหน่วยกับยอดรวม

ถ้าจำนวนหน่วยเท่าเดิมแต่ยอดรวมขยับ นั่นคือ Ft หรือโครงสร้างราคา

ถ้าจำนวนหน่วยขยับ นั่นคือพฤติกรรมการใช้ของบ้านคุณเอง และนั่นคือส่วนที่คุณควบคุมได้

คนจำนวนมากโทษค่า Ft ทั้งที่จำนวนหน่วยเพิ่มขึ้นชัดเจน ซึ่งเป็นการโทษผิดตัวและทำให้ไม่ได้แก้อะไร

สิ่งที่คุณควบคุมได้กับสิ่งที่ควบคุมไม่ได้

ควบคุมไม่ได้ คืออัตรา Ft และโครงสร้างค่าไฟฐาน ซึ่งถูกกำหนดในระดับนโยบายและสะท้อนต้นทุนเชื้อเพลิงของทั้งประเทศ

ควบคุมได้ คือจำนวนหน่วยที่คุณใช้ ซึ่งเป็นตัวคูณของทุกอย่างในบิล

ข้อสังเกตที่สำคัญคือ เมื่ออัตรา Ft สูงขึ้น ผลกระทบต่อบ้านที่ใช้ไฟมากจะแรงกว่าบ้านที่ใช้น้อยเสมอ เพราะมันคูณกับจำนวนหน่วย

แปลว่าช่วงที่ค่า Ft สูง คือช่วงที่การลดหน่วยให้ผลตอบแทนสูงที่สุด และเป็นจังหวะที่การลงทุนเรื่องฉนวนหรือเครื่องใช้ไฟฟ้าประหยัดไฟคืนทุนเร็วขึ้น

สิ่งที่ควรทำก่อนอย่างอื่นคือหาให้เจอว่าหน่วยที่ใช้ไปกับอะไรมากที่สุด ซึ่งเราเขียนวิธีวัดไว้ที่ เครื่องใช้ไฟฟ้าตัวไหนกินไฟที่สุด วัดเองอย่างไร

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อย

ค่า Ft คือภาษี ไม่ใช่ มันเป็นส่วนหนึ่งของค่าไฟฟ้า ส่วนภาษีมูลค่าเพิ่มถูกคิดทีหลังจากยอดรวม

ค่า Ft เก็บเป็นก้อนคงที่ทุกบ้าน ไม่ใช่ มันคูณกับจำนวนหน่วยที่ใช้ บ้านที่ใช้ไฟมากจึงจ่ายค่า Ft มากกว่า

ค่า Ft มีแต่ขึ้น ไม่จริง มันเป็นได้ทั้งบวกและลบ เพราะเป็นส่วนต่างจากค่าไฟฐาน ในรอบที่ต้นทุนเชื้อเพลิงต่ำกว่าสมมติฐาน ก็เป็นค่าลบได้

เปลี่ยนมิเตอร์ใหญ่ขึ้นแล้วค่าไฟแพงขึ้น ไม่จริง ค่าไฟคิดจากหน่วยที่ใช้จริง ไม่ได้คิดจากขนาดมิเตอร์

ใช้ไฟตอนกลางคืนถูกกว่าเสมอ ไม่จริงสำหรับบ้านทั่วไป เพราะอัตราที่คิดตามช่วงเวลาต้องสมัครใช้อัตรานั้นก่อน ซึ่งไม่ได้เหมาะกับทุกบ้าน

ถ้าค่าไฟขยับผิดปกติ ควรทำอะไรตามลำดับ

หนึ่ง เทียบจำนวนหน่วยก่อน ไม่ใช่เทียบยอดเงิน เพราะยอดเงินมีสองตัวแปรซ้อนกัน

สอง ถ้าหน่วยเพิ่ม ให้หาว่าอะไรเพิ่ม ทั้งเครื่องใช้ไฟฟ้าใหม่ จำนวนคนในบ้านที่เปลี่ยน หรืออากาศที่ร้อนขึ้นจนแอร์ทำงานหนักกว่าเดิม

สาม ถ้าหน่วยเท่าเดิมแต่ยอดเพิ่ม ให้ดูอัตรา Ft ของรอบนั้นเทียบกับรอบก่อน ซึ่งอธิบายได้เกือบทั้งหมด

สี่ ถ้าหน่วยเพิ่มขึ้นมากผิดปกติโดยไม่มีคำอธิบาย ให้สงสัยเรื่องไฟรั่วหรือมิเตอร์ และแจ้งการไฟฟ้าให้มาตรวจ

ข้อสุดท้ายสำคัญ เพราะบ้านที่มีปัญหาไฟรั่วจะมีหน่วยเพิ่มขึ้นแบบต่อเนื่องโดยไม่มีเหตุผลจากพฤติกรรม

คำถามที่พบบ่อย

ค่า Ft คืออะไร

คือค่าไฟฟ้าผันแปร ที่เรียกเก็บเพิ่มหรือลดจากค่าไฟฐาน เพื่อสะท้อนต้นทุนเชื้อเพลิงและต้นทุนพลังงานที่เปลี่ยนไปจากสมมติฐานที่ใช้คำนวณค่าไฟฐาน

ปรับบ่อยแค่ไหนและใครเป็นคนปรับ

ปรับสี่เดือนต่อครั้ง โดยคณะอนุกรรมการกำกับสูตรการปรับอัตราค่าไฟฟ้าโดยอัตโนมัติ ภายใต้การกำกับดูแลของคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน

ค่า Ft เป็นภาษีหรือเปล่า

ไม่ใช่ มันเป็นส่วนหนึ่งของค่าไฟฟ้า ส่วนภาษีมูลค่าเพิ่มร้อยละ 7 คิดทีหลังจากยอดรวม

ค่า Ft ติดลบได้ไหม

ได้ เพราะเป็นส่วนต่างจากค่าไฟฐาน ในรอบที่ต้นทุนเชื้อเพลิงต่ำกว่าสมมติฐาน ค่า Ft ก็เป็นค่าลบได้

ใช้ไฟเท่าเดิมแต่ค่าไฟแพงขึ้น เกิดจากอะไร

ถ้าจำนวนหน่วยเท่าเดิมจริง สาเหตุมักอยู่ที่อัตรา Ft ของรอบนั้น ให้เทียบจำนวนหน่วยก่อนเสมอ ไม่ใช่เทียบยอดเงิน

บ้านที่ใช้ไฟมากได้รับผลจากค่า Ft มากกว่าไหม

ใช่ เพราะค่า Ft คูณกับจำนวนหน่วย บ้านที่ใช้มากจึงจ่ายส่วนนี้มากกว่า และช่วงที่ Ft สูงคือช่วงที่การลดหน่วยให้ผลตอบแทนสูงที่สุด

ดูค่า Ft รอบปัจจุบันได้ที่ไหน

ดูจากประกาศของคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน หรือเว็บไซต์ของการไฟฟ้าในพื้นที่ เพราะตัวเลขเปลี่ยนทุกสี่เดือน

หน่วยเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ โดยไม่มีเหตุผล ควรทำอะไร

ให้สงสัยเรื่องไฟรั่วหรือมิเตอร์ และแจ้งการไฟฟ้าให้มาตรวจ เพราะบ้านที่มีไฟรั่วจะมีหน่วยเพิ่มต่อเนื่องโดยไม่สัมพันธ์กับพฤติกรรม

สรุป

• ค่าไฟรวมคือค่าพลังงานไฟฟ้า บวกค่าบริการ บวกค่า Ft แล้วบวกภาษีมูลค่าเพิ่ม
• ค่า Ft คือส่วนต่างของต้นทุนเชื้อเพลิงจากสมมติฐานที่ใช้คำนวณค่าไฟฐาน
• ปรับทุกสี่เดือนภายใต้การกำกับของคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน
• ค่า Ft เป็นได้ทั้งบวกและลบ ไม่ได้มีแต่ขึ้น
• มันคูณกับจำนวนหน่วย บ้านที่ใช้ไฟมากจึงกระทบมากกว่า
• เวลาค่าไฟขยับ ให้เทียบจำนวนหน่วยก่อน ไม่ใช่เทียบยอดเงิน
• สิ่งที่คุณควบคุมได้คือหน่วย ส่วนอัตราเป็นเรื่องระดับนโยบาย
• หน่วยเพิ่มต่อเนื่องโดยไม่มีเหตุผล ให้สงสัยไฟรั่วและแจ้งการไฟฟ้า