ดูแลแผงโซลาร์ ล้างบ่อยแค่ไหน เสื่อมกี่ปี และอะไรที่พังก่อนแผง

ล้างบ่อยแค่ไหน คำตอบอยู่ในตัวเลขของคุณเอง

คำถามนี้ไม่มีคำตอบเดียวที่ใช้ได้กับทุกบ้าน เพราะบ้านริมถนนฝุ่นเยอะ บ้านใกล้แปลงเกษตร และบ้านในหมู่บ้านที่มีต้นไม้เยอะ สะสมสิ่งสกปรกคนละอัตรากันมาก

วิธีที่ให้คำตอบที่ถูกต้องสำหรับบ้านของคุณจริง ๆ ใช้เวลาสองวัน ให้จดหน่วยที่ผลิตได้ในวันแดดดีก่อนล้าง แล้วล้าง แล้วจดของวันแดดดีถัดไป ส่วนต่างคือสิ่งที่การล้างซื้อคืนมาให้

ถ้าส่วนต่างน้อยมาก แปลว่าฝนที่นี่ทำงานให้คุณอยู่แล้วและไม่ต้องล้างบ่อย ถ้าส่วนต่างชัดเจน แปลว่าคุณควรล้างถี่ขึ้นและมันคุ้ม ทำแบบนี้ครั้งเดียวคุณจะรู้รอบของบ้านตัวเองไปตลอด

สิ่งที่ต้องรู้ก่อนคือ ระบบส่วนใหญ่มีแอปหรือหน้าจอที่ดูหน่วยรายวันได้ ถ้าของคุณไม่มี ให้จดจากมิเตอร์แทน และเทียบเฉพาะวันที่ท้องฟ้าใกล้เคียงกัน เพราะเมฆทำให้ตัวเลขเปลี่ยนมากกว่าฝุ่นหลายเท่า

ช่วงเวลาที่การล้างคุ้มที่สุดในเมืองไทย

ถ้าจะล้างปีละครั้งเดียว ให้ล้างช่วงปลายฤดูแล้งก่อนเข้าหน้าร้อน ไม่ใช่ตอนไหนก็ได้

เหตุผลคือฤดูแล้งเป็นช่วงที่ฝุ่นสะสมมากที่สุดและไม่มีฝนมาชะล้าง ทั้งฝุ่นถนน ฝุ่นจากการเผา และช่วงที่ค่าฝุ่นละอองสูงในหลายพื้นที่ พอดีกับที่แดดแรงและวันยาว ซึ่งเป็นช่วงที่ระบบควรผลิตได้มากที่สุดของปี

แปลว่าถ้าปล่อยให้แผงสกปรกในช่วงนั้น คุณเสียผลผลิตในเดือนที่มีค่าที่สุด ส่วนการล้างกลางฤดูฝนมักได้ผลน้อย เพราะฝนเพิ่งล้างให้ไปแล้ว

ข้อยกเว้นที่ต้องล้างทันทีไม่ว่าฤดูไหน คือมูลนกและคราบที่เกาะเป็นจุดทึบ เพราะสองอย่างนี้ฝนไม่ชะออก และมันไม่ได้แค่บังแสง ซึ่งเป็นเรื่องที่อธิบายในหัวข้อถัดไป

ทำไมเงาเล็ก ๆ ทำให้กำลังหายไปเยอะกว่าที่คิด

คนมักคิดว่าถ้าเงาบังแผงอยู่สิบเปอร์เซ็นต์ กำลังก็ควรหายไปสิบเปอร์เซ็นต์ ความจริงไม่ใช่แบบนั้น และนี่คือเรื่องที่ควรรู้ก่อนตัดสินใจอะไรกับต้นไม้หน้าบ้าน

เซลล์ในแผงต่ออนุกรมกัน กระแสที่ไหลผ่านทั้งชุดจึงถูกจำกัดโดยเซลล์ที่แย่ที่สุด เหมือนท่อน้ำที่มีจุดคอดจุดเดียวก็ทำให้ทั้งเส้นไหลได้เท่าจุดนั้น

ผู้ผลิตแก้ปัญหานี้ด้วยไดโอดบายพาสที่คร่อมกลุ่มเซลล์เป็นชุด ๆ เมื่อชุดใดถูกบัง ไดโอดจะให้กระแสเลี่ยงชุดนั้นไป ผลคือความเสียหายถูกจำกัดอยู่แค่ชุดนั้นแทนที่จะลามทั้งแผง แต่ชุดนั้นก็คือหนึ่งในสามของแผงหนึ่งใบ ไม่ใช่แค่พื้นที่ที่โดนเงา

ความหมายในทางปฏิบัติคือ มูลนกจุดเดียวที่อยู่ผิดที่ อาจตัดกำลังของแผงนั้นไปหนึ่งในสาม และเงาของเสาอากาศหรือกิ่งไม้ที่พาดผ่านตอนบ่าย ทำให้ผลผลิตหายไปมากกว่าที่ตาเห็น

เมื่อรู้แบบนี้แล้ว การเดินดูแผงในช่วงบ่ายแก่ ๆ เดือนละครั้งเพื่อดูว่ามีเงาอะไรพาดใหม่บ้าง เป็นงานห้านาทีที่คุ้มกว่าการล้างหลายรอบ

จุดทึบไม่ได้แค่บังแสง มันสร้างความร้อน

เรื่องที่ทำให้มูลนกอันตรายกว่าฝุ่นคือ เซลล์ที่ถูกบังจะเปลี่ยนจากตัวผลิตไฟเป็นตัวรับพลังงานจากเซลล์อื่นในชุดเดียวกัน และพลังงานนั้นออกมาในรูปความร้อน

ถ้าปล่อยไว้นาน จุดร้อนนั้นทำให้วัสดุเคลือบเสื่อมและเกิดความเสียหายถาวรที่ล้างทีหลังก็ไม่กลับมา

เพราะแบบนี้ ฝุ่นที่กระจายทั่วแผงจึงเป็นเรื่องของประสิทธิภาพ แต่คราบทึบเป็นจุดเป็นเรื่องของอายุการใช้งาน สองอย่างนี้เร่งด่วนไม่เท่ากัน

ถ้าเห็นมูลนกให้ล้างในรอบใกล้ ๆ ไม่ต้องรอรอบประจำ และถ้าบ้านมีนกเกาะบ่อยจนเป็นปัญหา ให้แก้ที่จุดที่นกเกาะ เช่นสายไฟหรือขอบหลังคาเหนือแผง แทนที่จะไปล้างถี่ขึ้นเรื่อย ๆ

วิธีล้างที่ไม่ทำให้แผงพัง

• ล้างเช้าตรู่หรือหลังแดดร่ม ห้ามฉีดน้ำเย็นใส่กระจกที่ร้อนจัดตอนเที่ยง เพราะการเปลี่ยนอุณหภูมิเร็วเกินไปทำให้กระจกเสียหายได้
• ใช้น้ำสะอาดกับแปรงขนนุ่มด้ามยาว ไม่ใช้ผงซักฟอกหรือน้ำยาล้างจาน เพราะคราบสบู่ที่เหลือกลายเป็นตัวจับฝุ่นให้สกปรกเร็วกว่าเดิม
• ห้ามใช้เครื่องฉีดน้ำแรงดันสูง เพราะแรงดันดันน้ำเข้าตามขอบซีลและกล่องต่อสายด้านหลัง ซึ่งเป็นทางเข้าของความชื้นที่ทำให้เสียในอีกหลายเดือนต่อมา
• ห้ามใช้ของขัดหรือฟองน้ำหยาบ เพราะรอยขีดข่วนบนผิวเคลือบทำให้แสงสะท้อนออกมากขึ้นและอยู่ถาวร
• ห้ามเหยียบบนแผง แม้จะเดินแล้วไม่แตก เพราะน้ำหนักคนทำให้เกิดรอยร้าวขนาดเล็กในเซลล์ที่มองไม่เห็นแต่ลดกำลังลงถาวร
• ถ้าหลังคาชันหรือสูง ให้จ้าง เพราะการตกจากหลังคาเป็นความเสี่ยงที่แลกกับค่าไฟไม่กี่ร้อยบาทไม่คุ้มเลย

และข้อที่สำคัญที่สุดเรื่องความปลอดภัย คือแผงมีไฟฟ้ากระแสตรงอยู่ตลอดเวลาที่มีแสง การปิดเบรกเกอร์ฝั่งไฟบ้านไม่ได้ทำให้ฝั่งแผงหมดไฟ ห้ามเปิดกล่องต่อสายหรือถอดขั้วต่อเองเด็ดขาด งานล้างผิวกระจกเป็นงานที่เจ้าของทำเองได้ งานแตะสายไฟไม่ใช่

แผงเสื่อมกี่ปี และตัวไหนพังก่อน

แผงโซลาร์ไม่ได้พังแบบเปิดไม่ติด มันค่อย ๆ ผลิตได้น้อยลงทีละนิดทุกปี ผู้ผลิตจึงรับประกันเป็นสองใบที่คนมักสับสน

ใบแรกคือประกันตัวสินค้า ครอบคลุมความเสียหายทางกายภาพและการผลิต มีอายุสั้นกว่า

ใบที่สองคือประกันประสิทธิภาพ ซึ่งระบุว่าเมื่อครบกี่ปี แผงจะยังต้องผลิตได้ไม่ต่ำกว่ากี่เปอร์เซ็นต์ของกำลังเดิม ตัวเลขนี้ต่างกันตามยี่ห้อและรุ่น และเป็นสิ่งที่ควรอ่านจากเอกสารของแผงที่คุณติดจริง ไม่ใช่จากตัวเลขที่คนขายพูด

ให้เก็บเอกสารสองใบนี้ไว้ในที่ที่หาเจอ พร้อมกับใบเสร็จและรูปถ่ายฉลากหลังแผงตอนติดตั้ง เพราะเวลาจะเคลมในอีกสิบปี สิ่งที่ต้องใช้คือรุ่นและซีเรียลที่ตรงกัน ซึ่งตอนนั้นปีนขึ้นไปถ่ายไม่ได้แล้ว

ส่วนตัวที่พังก่อนแผงเกือบทุกครั้งคืออินเวอร์เตอร์ เพราะเป็นอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่ทำงานทุกวันและมีชิ้นส่วนที่มีอายุ ให้ถือว่าค่าเปลี่ยนอินเวอร์เตอร์คือค่าใช้จ่ายกลางอายุระบบที่ต้องเผื่อไว้ตั้งแต่ต้น ไม่ใช่เรื่องเซอร์ไพรส์

สัญญาณที่บอกว่าต้องเรียกช่าง ไม่ใช่แค่ล้าง

• ผลผลิตเดือนนี้ต่ำกว่าเดือนเดียวกันของปีก่อนอย่างชัดเจน ทั้งที่ล้างแล้วและอากาศไม่ต่างกัน
• อินเวอร์เตอร์ตัดการทำงานเองเป็นครั้งคราวโดยกลับมาเองทีหลัง
• มีเสียงหรือกลิ่นผิดปกติจากตัวอินเวอร์เตอร์หรือกล่องรวมสาย
• เห็นคราบไหม้ รอยละลาย หรือสีเปลี่ยนที่ขั้วต่อหรือกล่องต่อสายหลังแผง
• เห็นรอยแตกลายงาบนผิวแผง หรือมีน้ำขังอยู่ในกรอบแผง
• เห็นสีของแผ่นซับหลังแผงเปลี่ยนเป็นสีเหลืองหรือน้ำตาลเป็นวง

สามข้อหลังเป็นเรื่องที่ต้องเรียกช่างเร็ว ไม่ใช่รอรอบตรวจประจำปี เพราะเกี่ยวกับความร้อนและกระแสไฟ ไม่ใช่แค่กำลังที่หายไป การเลือกผู้ติดตั้งที่ตามงานได้จริงอยู่ที่ ทะเบียนผู้ติดตั้งโซลาร์รูฟท็อป

สิ่งที่ควรทำปีละครั้ง นอกจากล้าง

การดูแลที่ดีไม่ได้มีแค่ล้างกระจก ปีละครั้งควรมีคนขึ้นไปดูสี่อย่าง

ขายึดและสกรู ว่ายังแน่นและไม่มีสนิม เพราะการขยายตัวจากความร้อนทุกวันทำให้จุดยึดคลายตัวได้ในระยะยาว

จุดที่สายไฟสัมผัสกับโครงหรือหลังคา เพราะฉนวนที่ถูกเสียดสีทุกวันจากลมคือจุดเริ่มของปัญหาที่แพงที่สุด สายควรถูกรัดให้ลอยและไม่แกว่ง

ใต้แผงและรางน้ำ ว่ามีใบไม้หรือรังนกสะสมหรือไม่ เพราะมันกันลมที่ควรระบายความร้อนใต้แผง และอุดทางน้ำจนเกิดน้ำขังบนหลังคา

ตัวอินเวอร์เตอร์และช่องระบายอากาศ ว่าไม่มีฝุ่นอุดและไม่มีของไปวางบัง เพราะอินเวอร์เตอร์ที่ระบายความร้อนไม่ได้จะลดกำลังลงเองในวันที่ร้อนที่สุด ซึ่งเป็นวันที่คุณอยากได้ไฟมากที่สุดพอดี

ถ้ากำลังคิดจะต่อยอดระบบเพื่อเก็บไฟที่เหลือกลางวันไว้ใช้ตอนเย็น เรื่องความคุ้มค่าอยู่ที่ แบตเตอรี่บ้านคู่กับโซลาร์คุ้มไหม

คำถามที่พบบ่อย

ควรล้างแผงโซลาร์บ่อยแค่ไหน

ขึ้นกับสภาพแวดล้อมของบ้าน วิธีหาคำตอบคือจดหน่วยที่ผลิตได้ในวันแดดดีก่อนล้างและหลังล้าง ส่วนต่างจะบอกเองว่าคุ้มที่จะล้างถี่แค่ไหน

ฝนล้างให้เองพอไหม

พอสำหรับฝุ่นทั่วไปในหลายพื้นที่ แต่ไม่พอสำหรับมูลนกและคราบที่เกาะเป็นจุด ซึ่งฝนไม่ชะออกและทำให้เกิดจุดร้อนที่เสียหายถาวร

ใช้น้ำยาล้างจานล้างได้ไหม

ไม่ควร เพราะคราบสบู่ที่เหลืออยู่กลายเป็นตัวจับฝุ่น ทำให้สกปรกเร็วกว่าเดิม ใช้น้ำสะอาดกับแปรงขนนุ่มก็พอ

เงาจากกิ่งไม้นิดเดียวมีผลมากไหม

มากกว่าที่คิด เพราะเซลล์ต่ออนุกรมกัน กระแสถูกจำกัดโดยเซลล์ที่แย่ที่สุด ไดโอดบายพาสช่วยจำกัดความเสียหายไว้ที่ชุดหนึ่ง แต่ชุดนั้นก็คือส่วนหนึ่งของทั้งแผง ไม่ใช่แค่พื้นที่ที่โดนเงา

แผงอยู่ได้กี่ปี

ให้ดูจากประกันประสิทธิภาพของรุ่นที่คุณติดจริง ซึ่งระบุว่าครบกี่ปีแล้วต้องยังผลิตได้ไม่ต่ำกว่ากี่เปอร์เซ็นต์ และให้เผื่อค่าเปลี่ยนอินเวอร์เตอร์ไว้ เพราะมันมักพังก่อนแผง

สรุป

• ความถี่ในการล้างหาได้จากตัวเลขของบ้านตัวเอง ไม่ใช่จากคำแนะนำทั่วไป
• ถ้าล้างปีละครั้ง ให้ล้างปลายฤดูแล้งก่อนเข้าช่วงที่แดดแรงที่สุด
• คราบเป็นจุดอันตรายกว่าฝุ่นทั่วแผง เพราะสร้างจุดร้อนที่เสียหายถาวร
• ล้างตอนแผงเย็น ใช้น้ำเปล่ากับแปรงนุ่ม ไม่ใช้แรงดันสูง ไม่เหยียบบนแผง
• แผงมีไฟกระแสตรงตลอดเวลาที่มีแสง ปิดเบรกเกอร์บ้านไม่ได้ทำให้หมดไฟ
• อินเวอร์เตอร์มักพังก่อนแผง ให้เผื่อค่าเปลี่ยนไว้ตั้งแต่วันแรก