ไฟตกกับไฟกระชาก ทำลายของคนละอย่าง และอุปกรณ์แต่ละแบบกันอะไรได้จริง

ไฟตกกับไฟกระชาก ทำลายของคนละอย่าง

สองคำนี้ถูกพูดรวมกันจนคนคิดว่าซื้อปลั๊กกันไฟกระชากมาอันเดียวแล้วจบ ความจริงคือมันคนละปัญหา ทำลายอุปกรณ์คนละกลุ่ม และป้องกันด้วยอุปกรณ์คนละตัว

ไฟกระชากคือแรงดันที่พุ่งสูงขึ้นชั่วขณะ มักมาจากฟ้าผ่าลงระบบสายส่ง หรือจากการที่โหลดขนาดใหญ่ในละแวกตัดออกกะทันหัน สิ่งที่มันทำลายคืออุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ เพราะวงจรข้างในทำงานที่แรงดันต่ำและทนแรงดันเกินได้น้อย

ไฟตกคือแรงดันที่ลดลงต่ำกว่าปกติและค้างอยู่อย่างนั้นสักพัก ซึ่งพบบ่อยในช่วงเย็นที่ทุกบ้านเปิดแอร์พร้อมกัน สิ่งที่มันทำลายคือมอเตอร์ ไม่ใช่อิเล็กทรอนิกส์

ทำไมไฟตกถึงทำให้แอร์และตู้เย็นพัง

มอเตอร์ต้องการกำลังจำนวนหนึ่งเพื่อหมุนโหลดที่มันแบกอยู่ เมื่อแรงดันตกลง มันจะดึงกระแสมากขึ้นเพื่อรักษากำลังนั้นไว้ กระแสที่มากขึ้นทำให้ขดลวดร้อนขึ้น และถ้าเกิดซ้ำ ๆ ทุกเย็นเป็นเวลาหลายเดือน ฉนวนของขดลวดจะเสื่อมจนไหม้ในที่สุด

อาการที่บ่งบอกคือคอมเพรสเซอร์แอร์พยายามสตาร์ทแล้วหยุด สตาร์ทแล้วหยุด ในช่วงหัวค่ำ หรือตู้เย็นที่ส่งเสียงครางผิดปกติแล้วเงียบไป หรือปั๊มน้ำที่ร้อนจัดผิดปกติเมื่อจับตัวเครื่อง

จุดที่ทำให้เรื่องนี้แพงคือ ความเสียหายไม่เกิดในวันเดียว มันสะสม แปลว่าเมื่อคุณเห็นอาการ ความเสียหายส่วนใหญ่เกิดไปแล้ว และเจ้าของบ้านมักโทษว่าเครื่องไม่ทน ทั้งที่ปัญหาอยู่ที่แรงดันในบ้าน

อุปกรณ์แต่ละแบบ ป้องกันอะไรได้จริง

ปลั๊กรางกันไฟกระชาก ราคาไม่กี่ร้อยถึงหลักพัน ป้องกันไฟกระชากขนาดเล็กให้กับของที่เสียบอยู่กับมันเท่านั้น เหมาะกับคอมพิวเตอร์และทีวี ข้อจำกัดคือมันมีอายุ ตัวป้องกันข้างในจะเสื่อมลงทุกครั้งที่รับกระชาก และปลั๊กที่ผ่านมาห้าปีอาจไม่ได้ป้องกันอะไรอีกแล้วทั้งที่ไฟยังติด ให้เลือกรุ่นที่มีไฟบอกสถานะการป้องกัน ไม่ใช่แค่ไฟบอกว่ามีไฟเข้า

อุปกรณ์ป้องกันไฟกระชากที่ตู้เมน ติดตั้งในตู้ไฟโดยช่าง ป้องกันทั้งบ้านจากกระชากที่เข้ามาทางสายเมน ซึ่งครอบคลุมกว่าปลั๊กรางมากเพราะของที่ต่อตายตัวอย่างแอร์และเครื่องทำน้ำอุ่นก็ได้รับการป้องกันด้วย เป็นสิ่งที่ควรมีถ้าบ้านอยู่ในพื้นที่ที่ฟ้าผ่าบ่อย

เครื่องปรับแรงดันไฟฟ้า เป็นตัวที่แก้ปัญหาไฟตกโดยตรง มันปรับแรงดันขาออกให้อยู่ในช่วงที่เครื่องใช้ไฟฟ้ารับได้ แม้แรงดันขาเข้าจะแกว่ง เหมาะกับบ้านที่ไฟตกเป็นประจำ และควรเลือกขนาดให้พอกับโหลดที่ต้องการปกป้อง ไม่ใช่ทั้งบ้านเสมอไป

เครื่องสำรองไฟ ทำหน้าที่จ่ายไฟต่อเมื่อไฟดับ และรุ่นที่ดีจะปรับแรงดันให้ด้วยระหว่างที่ยังมีไฟ เหมาะกับคอมพิวเตอร์ เราเตอร์ และอุปกรณ์ที่การดับกะทันหันทำให้ข้อมูลเสียหาย ไม่ได้ออกแบบมาให้จ่ายแอร์หรือปั๊มน้ำ

ทางเข้าที่คนลืม

คนป้องกันสายไฟแล้วลืมว่าฟ้าผ่าเข้าบ้านได้ทางอื่นด้วย โดยเฉพาะสายอากาศทีวี สายเน็ตที่เดินมาจากภายนอก และสายโทรศัพท์ในบ้านที่ยังใช้ระบบเดิม

อุปกรณ์ที่พังจากฟ้าผ่าจำนวนมากพังเพราะกระแสเข้าทางสายสัญญาณ ไม่ใช่ทางปลั๊ก และผลคือคุณเสียเราเตอร์ กล่องรับสัญญาณ หรือทีวี ทั้งที่เสียบอยู่กับปลั๊กกันกระชากอย่างดี

ทางแก้ง่ายที่สุดคือถอดสายสัญญาณออกด้วยเมื่อรู้ว่าจะมีพายุ และในระยะยาวคือให้ช่างต่อสายดินให้กับจุดที่สายจากภายนอกเข้าอาคาร ซึ่งเป็นงานเล็กที่คนไม่ค่อยทำ

อาการที่บอกว่าบ้านคุณมีปัญหาแรงดัน

• หลอดไฟหรี่ลงชัดเจนทุกครั้งที่คอมเพรสเซอร์แอร์หรือปั๊มน้ำเริ่มทำงาน
• ไฟทั้งบ้านสว่างขึ้นหรือหรี่ลงเป็นจังหวะในช่วงหัวค่ำ โดยไม่มีอะไรในบ้านเปลี่ยน
• อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์รีสตาร์ทเองเป็นครั้งคราวโดยไม่มีสาเหตุ
• หลอดไฟขาดบ่อยกว่าปกติมาก โดยเฉพาะดวงเดิม ๆ
• คอมเพรสเซอร์แอร์พยายามสตาร์ทหลายครั้งติดกันในช่วงเย็น

ถ้ามีสองข้อขึ้นไป ให้แจ้งการไฟฟ้าในพื้นที่มาตรวจแรงดันที่มิเตอร์ก่อน เพราะถ้าปัญหาอยู่ที่ระบบจ่ายไฟ นั่นเป็นเรื่องที่เขาต้องแก้ ไม่ใช่เรื่องที่คุณต้องซื้ออุปกรณ์มาชดเชย และการซื้อเครื่องปรับแรงดันมาแก้ปัญหาที่ต้นเหตุอยู่ข้างนอก คือการจ่ายเงินเพื่อทนกับสิ่งที่ไม่ควรต้องทน

ถ้าอาการเกิดเฉพาะตอนเปิดของหลายอย่างพร้อมกันในบ้าน ปัญหาอยู่ที่ขนาดของระบบไฟในบ้านเอง ซึ่งอ่านต่อได้ที่ บ้านต้องเปลี่ยนเป็นไฟสามเฟสไหม

คำถามที่พบบ่อย

ปลั๊กกันไฟกระชากอันเดียวพอไหม

พอสำหรับของที่เสียบกับมันและสำหรับกระชากขนาดเล็กเท่านั้น ของที่ต่อตายตัวอย่างแอร์และเครื่องทำน้ำอุ่นไม่ได้รับการป้องกัน และตัวปลั๊กเองมีอายุ ควรเลือกรุ่นที่มีไฟบอกสถานะการป้องกัน

ไฟตกทำให้แอร์พังได้จริงไหม

ได้ เพราะมอเตอร์จะดึงกระแสมากขึ้นเพื่อรักษากำลังเมื่อแรงดันตก ทำให้ขดลวดร้อนขึ้น และความเสียหายสะสมจนไหม้ในที่สุด อาการที่พบคือคอมเพรสเซอร์สตาร์ทแล้วหยุดซ้ำ ๆ ในช่วงหัวค่ำ

เครื่องสำรองไฟใช้กับแอร์ได้ไหม

ไม่ได้ เครื่องสำรองไฟสำหรับบ้านออกแบบมาสำหรับคอมพิวเตอร์ เราเตอร์ และอุปกรณ์ที่การดับกะทันหันทำให้ข้อมูลเสียหาย ไม่ได้ออกแบบให้จ่ายมอเตอร์ขนาดใหญ่

ฟ้าผ่าแล้วเราเตอร์พังทั้งที่เสียบปลั๊กกันกระชาก เพราะอะไร

เพราะกระแสเข้ามาทางสายสัญญาณจากภายนอก ไม่ใช่ทางปลั๊ก ควรถอดสายสัญญาณออกด้วยเมื่อจะมีพายุ และให้ช่างต่อสายดินที่จุดสายเข้าอาคาร

สรุป

• ไฟกระชากทำลายอิเล็กทรอนิกส์ ไฟตกทำลายมอเตอร์ คนละปัญหาและคนละอุปกรณ์ป้องกัน
• ไฟตกทำร้ายแอร์ ตู้เย็น และปั๊มน้ำ แบบสะสม กว่าจะเห็นอาการคือเสียหายไปแล้ว
• ปลั๊กกันกระชากมีอายุ ให้เลือกรุ่นที่มีไฟบอกสถานะการป้องกัน
• อุปกรณ์ที่ตู้เมนคุ้มครองของที่ต่อตายตัวด้วย ซึ่งปลั๊กรางทำไม่ได้
• ฟ้าผ่าเข้าทางสายอากาศและสายเน็ตได้ ไม่ใช่แค่ทางปลั๊ก
• ถ้ามีอาการหลายข้อ ให้แจ้งการไฟฟ้ามาตรวจแรงดันก่อนซื้ออุปกรณ์อะไร