ฝนตกทีเครื่องใช้ไฟฟ้าพังที ป้องกันไฟกระชากกี่ชั้นถึงพอ

การป้องกันไฟกระชากมีสามชั้น และบ้านส่วนใหญ่ติดแค่ชั้นที่อ่อนที่สุด

ชั้นที่คนซื้อกันมากที่สุดคือปลั๊กพ่วงกันไฟกระชาก ซึ่งเป็นชั้นที่อยู่ปลายสุดและรับพลังงานได้น้อยที่สุด

ชั้นที่ทำงานหนักที่สุดอยู่ที่ตู้ไฟหลัก และบ้านจำนวนมากไม่มีเลย

และชั้นที่รองรับทุกอย่างไว้ข้างล่างคือระบบสายดิน ซึ่งถ้าไม่มี อีกสองชั้นบนก็ทำงานไม่ได้เลยแม้แต่ชั้นเดียว

นี่คือเหตุผลที่บ้านที่ซื้อปลั๊กกันไฟกระชากมาสามอัน ยังพังทุกครั้งที่ฝนตก

เพราะอุปกรณ์พวกนี้ทำงานด้วยการเบี่ยงพลังงานส่วนเกินลงสายดิน

ถ้าปลายทางไม่มีสายดินจริง มันก็ไม่มีที่ให้เบี่ยงไป

ก่อนอื่น แยกให้ออกว่าพังเพราะอะไร

คำว่าฝนตกทีพังทีมีสาเหตุที่เป็นไปได้หลายอย่าง และแต่ละอย่างแก้คนละแบบ

ฟ้าผ่าลงโดยตรง เกิดน้อยที่สุด แต่รุนแรงที่สุด และอุปกรณ์ป้องกันระดับบ้านไม่ได้ออกแบบมาเพื่อรับกรณีนี้ทั้งหมด

แรงดันเกินที่เหนี่ยวนำมาตามสาย เกิดบ่อยกว่ามาก ฟ้าผ่าลงที่ห่างออกไปหลายร้อยเมตรก็ทำให้เกิดแรงดันสูงวิ่งมาตามสายไฟ สายโทรศัพท์ หรือสายอากาศได้

นี่คือสาเหตุอันดับหนึ่งของอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่พังหลังฝนตก

ไฟกระชากตอนไฟกลับมา เมื่อระบบตัดตอนของการไฟฟ้าทำงานแล้วจ่ายกลับ ช่วงจังหวะนั้นมีแรงดันแกว่ง และของที่เสียบค้างอยู่รับไปเต็ม ๆ

น้ำเข้าและความชื้น ซึ่งไม่ใช่ไฟกระชากเลย แต่คือน้ำที่ซึมเข้ากล่องไฟนอกบ้าน เข้าคอนเดนซิงยูนิตแอร์ หรือเข้าปลั๊กที่ระเบียง

ไฟรั่วลงดินที่โผล่มาเฉพาะตอนชื้น ซึ่งอาการคือเบรกเกอร์กันดูดตัดตอนฝนตก ไม่ใช่ของพัง

วิธีแยกง่าย ๆ คือดูว่าของที่พังอยู่ตรงไหน

ถ้าพังกระจายทั้งบ้านพร้อมกัน มักเป็นเรื่องแรงดันเกินตามสาย

ถ้าพังซ้ำที่จุดเดิมจุดเดียวทุกครั้ง ให้สงสัยน้ำและความชื้นก่อน

ชั้นที่ศูนย์ สายดิน ซึ่งไม่ใช่ชั้นป้องกัน แต่เป็นพื้นที่ให้ชั้นอื่นยืน

อุปกรณ์กันไฟกระชากทุกชนิดทำงานด้วยหลักการเดียวกัน คือเมื่อแรงดันสูงเกินค่าที่กำหนด มันจะเปิดทางให้พลังงานส่วนเกินไหลลงดินแทนที่จะไหลเข้าเครื่องใช้ไฟฟ้า

คำสำคัญคือลงดิน

ถ้าบ้านไม่มีหลักดิน หรือมีแต่ต่อไม่ถึง อุปกรณ์กันไฟกระชากจะกลายเป็นกล่องพลาสติกที่มีไฟเขียวติดอยู่

เรื่องที่คนเข้าใจผิดมากที่สุดคือคิดว่าปลั๊กสามขาแปลว่ามีสายดินแล้ว ซึ่งไม่จริง และอธิบายไว้ละเอียดในสายดินในบ้าน ทำไมปลั๊กสามขาไม่ได้แปลว่ามีสายดิน

เพราะฉะนั้นถ้าจะลงทุนเรื่องนี้ ให้เริ่มจากการตรวจสายดินก่อนซื้ออะไรทั้งสิ้น

งบก้อนแรกที่ควรจ่ายคือค่าช่างมาตรวจว่าหลักดินมีจริง ต่อถึงจริง และค่าความต้านทานอยู่ในเกณฑ์

ชั้นที่หนึ่ง ที่ตู้ไฟหลัก ซึ่งเป็นชั้นที่ขาดไปในบ้านส่วนใหญ่

อุปกรณ์ที่ทำหน้าที่นี้เรียกว่าอุปกรณ์ป้องกันเสิร์จ ติดตั้งอยู่ในตู้ไฟหลักหรือใกล้จุดที่ไฟเข้าบ้าน

มันทำงานตัดยอดแรงดันก้อนใหญ่ก่อนที่จะกระจายเข้าไปในวงจรย่อยทั้งบ้าน

ในทางมาตรฐานอุปกรณ์กลุ่มนี้แบ่งเป็นสามชนิด

• ชนิดที่ 1 ออกแบบให้รับกระแสฟ้าผ่าโดยตรงบางส่วน ใช้กับอาคารที่มีระบบล่อฟ้า
• ชนิดที่ 2 ออกแบบให้รับแรงดันเกินที่เหนี่ยวนำมาตามสาย ซึ่งเป็นกรณีที่บ้านพักอาศัยเจอบ่อยที่สุด
• ชนิดที่ 3 ติดใกล้ปลายทาง เก็บส่วนที่เล็ดลอดผ่านสองชั้นแรกมา

สำหรับบ้านทั่วไปที่ไม่มีระบบล่อฟ้า ชนิดที่ 2 ในตู้ไฟหลักคือชิ้นที่ให้ผลต่อบาทมากที่สุด

งานติดตั้งต้องให้ช่างไฟฟ้าเป็นคนทำ เพราะต้องเปิดตู้ไฟหลัก เลือกขนาดเบรกเกอร์ที่คุมมัน และเดินสายลงดินให้สั้นที่สุด

ความยาวของสายลงดินมีผลจริง สายที่อ้อมยาวจะเพิ่มแรงดันตกคร่อมและลดประสิทธิภาพลง

นี่เป็นงานที่ทำถูกครั้งเดียวแล้วอยู่ยาว และทำผิดแล้วก็ยังดูเหมือนถูกจากภายนอก

ชั้นที่สอง ที่จุดใช้งาน และข้อจำกัดที่คนขายไม่ค่อยบอก

ปลั๊กพ่วงกันไฟกระชากมีประโยชน์จริง แต่มีเงื่อนไขสามข้อที่ต้องรู้

ข้อแรก มันต้องมีสายดินถึงจะทำงาน ปลั๊กกันไฟกระชากที่เสียบอยู่บนเต้ารับที่ไม่มีสายดิน คือปลั๊กพ่วงธรรมดาที่แพงกว่า

ข้อสอง มันมีอายุ ชิ้นส่วนที่ทำหน้าที่รับพลังงานเสื่อมลงทุกครั้งที่ทำงาน และเสื่อมสะสม

รุ่นที่ดีจะมีไฟแสดงสถานะบอกว่าส่วนป้องกันยังใช้ได้อยู่หรือไม่ ซึ่งเป็นไฟคนละดวงกับไฟที่บอกว่ามีไฟเข้า

คนส่วนใหญ่ไม่เคยอ่านคู่มือจึงไม่รู้ว่าไฟสองดวงนั้นบอกคนละเรื่อง

ข้อสาม มันป้องกันได้เฉพาะทางที่มันคุม ปลั๊กที่คุมเฉพาะสายไฟ ไม่ได้ป้องกันแรงดันที่วิ่งเข้ามาทางสายอากาศทีวีหรือสายแลน

ข้อสามนี้คือเหตุผลที่ทีวีพังทั้งที่เสียบปลั๊กกันไฟกระชากไว้

ทางเข้าที่ไม่ใช่สายไฟ ซึ่งเป็นทางที่ถูกลืมบ่อยที่สุด

แรงดันเกินไม่ได้เข้ามาทางเต้ารับอย่างเดียว มันเข้าทางอะไรก็ได้ที่เป็นโลหะและยาว

• สายอากาศทีวีและจานดาวเทียม เป็นทางเข้าคลาสสิกที่สุด เพราะสายพาดยาวและปลายอยู่บนหลังคา
• สายโทรศัพท์และสายอินเทอร์เน็ตแบบทองแดง ซึ่งยังมีใช้ในหลายพื้นที่
• สายแลนที่เดินข้ามอาคาร เช่นจากบ้านไปโรงรถหรือไปกล้องวงจรปิดที่เสาหน้าบ้าน
• สายไฟที่เดินไปปั๊มน้ำหรือไฟสนามนอกบ้าน ซึ่งยาวและอยู่กลางแจ้ง

เส้นใยแก้วนำแสงไม่นำไฟฟ้า แต่กล่องแปลงสัญญาณที่ปลายทางใช้ไฟบ้าน จึงยังเสียหายจากทางไฟได้

วิธีคิดที่ถูกคือ ถ้าอุปกรณ์ตัวหนึ่งมีสายสองเส้นเข้า ต้องป้องกันทั้งสองเส้น

ทีวีที่มีทั้งสายไฟและสายอากาศ ป้องกันแค่สายไฟก็ยังพัง เพราะพลังงานเข้าทางหนึ่งและออกอีกทางหนึ่ง โดยผ่านแผงวงจรตรงกลาง

สิ่งที่ได้ผลร้อยเปอร์เซ็นต์ และไม่ต้องจ่ายเงิน

ถอดปลั๊ก

ฟังดูไม่ทันสมัย แต่ไม่มีอุปกรณ์ตัวไหนในตลาดที่ป้องกันได้ดีเท่าการไม่มีทางเชื่อมต่ออยู่เลย

ข้อนี้ใช้ได้จริงกับของที่ไม่จำเป็นต้องเปิดตลอด เช่น ทีวี คอมพิวเตอร์ตั้งโต๊ะ เครื่องเสียง และเครื่องซักผ้า

ใช้ไม่ได้กับตู้เย็น เราเตอร์ และกล้องวงจรปิด ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมยังต้องมีอุปกรณ์ป้องกัน

ข้อควรระวังคือถอดปลั๊กให้ครบทุกทาง สายอากาศทีวีก็ต้องถอดด้วย ไม่ใช่ถอดแค่สายไฟ

ลำดับที่ควรใช้เงิน ถ้ามีงบจำกัด

เรียงจากที่ให้ผลต่อบาทมากที่สุดลงมา

หนึ่ง ตรวจและแก้ระบบสายดินให้ถูกต้อง เพราะถ้าไม่มีชั้นนี้ เงินที่ลงไปในชั้นอื่นเสียเปล่าทั้งหมด

สอง ติดตั้งอุปกรณ์ป้องกันเสิร์จที่ตู้ไฟหลัก ให้ช่างไฟฟ้าเลือกชนิดและขนาดตามระบบไฟของบ้าน

สาม ป้องกันทางเข้าที่ไม่ใช่สายไฟ โดยเฉพาะสายอากาศ จานดาวเทียม และสายแลนที่เดินข้ามอาคาร

สี่ ปลั๊กกันไฟกระชากที่จุดที่มีของแพง เช่น ทีวีหลัก คอมพิวเตอร์ และเครื่องเสียง

ห้า สร้างนิสัยถอดปลั๊กเมื่อจะไม่อยู่บ้านหลายวันในหน้าฝน ซึ่งฟรีและได้ผลที่สุด

สังเกตว่าสิ่งที่คนซื้อเป็นอย่างแรกคือข้อสี่ ซึ่งอยู่เกือบท้ายรายการ

เรื่องประกันที่ควรรู้ไว้ก่อนเกิดเหตุ

กรมธรรม์อัคคีภัยสำหรับที่อยู่อาศัยแบบมาตรฐานมักรวมภัยจากฟ้าผ่าไว้ในความคุ้มครองพื้นฐาน

แต่คำว่าฟ้าผ่ากับคำว่าไฟกระชากไม่ใช่คำเดียวกัน และเงื่อนไขในกรมธรรม์แต่ละฉบับก็เขียนไม่เหมือนกัน

เพราะฉะนั้นสิ่งที่ควรทำคือเปิดกรมธรรม์อ่านหมวดข้อยกเว้นก่อน ไม่ใช่ตอนที่ของพังแล้ว

รายละเอียดเรื่องความคุ้มครองและเงื่อนไขที่คนมองข้าม อยู่ในประกันอัคคีภัยบ้าน คุ้มครองอะไรจริง

และถ้าเกิดเหตุจริง ให้ถ่ายรูปของที่เสียหายไว้ตรงตำแหน่งเดิมก่อนเคลื่อนย้าย พร้อมเก็บใบเสร็จหรือหลักฐานการซื้อไว้

ช่างที่มาตรวจซ่อมสามารถออกใบระบุสาเหตุความเสียหายได้ ซึ่งเป็นเอกสารที่มีน้ำหนักกว่าคำบอกเล่า

ถ้าพังซ้ำที่เดิมทุกครั้ง ให้เลิกโทษฟ้าผ่า

อุปกรณ์ที่พังจากแรงดันเกินตามสายมักพังกระจาย ไม่ใช่พังจุดเดิมซ้ำ ๆ

ถ้าปลั๊กที่ระเบียงไหม้ทุกหน้าฝน หรือแอร์ตัวเดิมพังทุกปี ให้ไล่หาสาเหตุที่ไม่ใช่ฟ้า

• น้ำเข้าเต้ารับหรือกล่องต่อสายนอกบ้าน ซึ่งแก้ด้วยฝาครอบกันน้ำและการเดินสายให้มีจุดต่ำสุดก่อนถึงกล่อง
• คอนเดนซิงยูนิตแอร์ที่ตั้งในตำแหน่งรับน้ำสาดตรง หรือมีน้ำจากหลังคาไหลลงใส่
• ท่อร้อยสายที่กลายเป็นทางน้ำ เพราะน้ำวิ่งตามท่อลงมาถึงกล่องต่อสายด้านใน
• ฉนวนสายเสื่อมในจุดที่โดนแดดตลอด ซึ่งจะรั่วเมื่อชื้น

อาการที่บอกว่าเป็นเรื่องน้ำมากกว่าเรื่องฟ้า คือเบรกเกอร์กันดูดตัดตอนฝนตกโดยที่ยังไม่มีอะไรพัง ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนล่วงหน้า

วิธีไล่หาว่าวงจรไหนเป็นต้นเหตุ อยู่ในเบรกเกอร์ทริปบ่อย ไล่หาสาเหตุเองได้ก่อนเรียกช่าง

คำถามที่พบบ่อย

ปลั๊กกันไฟกระชากพอไหม

ไม่พอถ้าใช้เดี่ยว ๆ เพราะเป็นชั้นปลายทางที่รับพลังงานได้น้อยที่สุด และไม่ทำงานเลยถ้าเต้ารับนั้นไม่มีสายดินจริง ชั้นที่ให้ผลมากกว่าคืออุปกรณ์ป้องกันเสิร์จที่ตู้ไฟหลัก

ทำไมทีวีพังทั้งที่เสียบปลั๊กกันไฟกระชากแล้ว

เพราะแรงดันเข้ามาทางสายอากาศหรือจานดาวเทียมได้ อุปกรณ์ที่มีสายเข้าสองทางต้องป้องกันทั้งสองทาง ไม่ใช่เฉพาะสายไฟ

ไม่มีสายดิน ติดอุปกรณ์กันไฟกระชากได้ไหม

ติดได้แต่ไม่ทำงาน เพราะอุปกรณ์เหล่านี้ทำงานด้วยการเบี่ยงพลังงานส่วนเกินลงดิน ถ้าไม่มีทางลงดิน ก็ไม่มีที่ให้เบี่ยง จึงต้องแก้เรื่องสายดินก่อนเสมอ

อุปกรณ์ป้องกันเสิร์จมีอายุไหม

มี ส่วนที่รับพลังงานเสื่อมสะสมทุกครั้งที่ทำงาน รุ่นที่ดีจะมีช่องแสดงสถานะบอกว่ายังใช้ได้อยู่หรือไม่ ซึ่งควรเดินไปดูปีละครั้ง

ถอดปลั๊กตอนฝนตกช่วยจริงไหม

ช่วยและได้ผลที่สุด เพราะไม่มีอุปกรณ์ใดป้องกันได้ดีเท่าการไม่มีทางเชื่อมต่ออยู่เลย แต่ต้องถอดให้ครบทุกทาง รวมถึงสายอากาศ ไม่ใช่ถอดแค่สายไฟ

ของพังจากฟ้าผ่า ประกันบ้านจ่ายไหม

กรมธรรม์อัคคีภัยที่อยู่อาศัยแบบมาตรฐานมักรวมภัยจากฟ้าผ่าไว้ แต่ถ้อยคำและข้อยกเว้นต่างกันในแต่ละฉบับ จึงควรอ่านหมวดข้อยกเว้นของกรมธรรม์ตัวเองก่อนเกิดเหตุ

สรุป

• การป้องกันไฟกระชากมีสามชั้น และชั้นที่คนซื้อกันมากที่สุดคือชั้นที่อ่อนที่สุด
• สายดินไม่ใช่ชั้นป้องกัน แต่เป็นพื้นที่ให้ทุกชั้นยืน ถ้าไม่มีก็เสียเงินเปล่า
• อุปกรณ์ป้องกันเสิร์จที่ตู้ไฟหลักคือชิ้นที่ให้ผลต่อบาทมากที่สุดของบ้านทั่วไป
• ปลั๊กกันไฟกระชากมีอายุ และมีไฟบอกสถานะที่คนไม่เคยดู
• แรงดันเกินเข้าทางสายอากาศ สายแลน และสายโทรศัพท์ได้ ไม่ใช่แค่ทางเต้ารับ
• อุปกรณ์ที่มีสายเข้าสองทาง ต้องป้องกันทั้งสองทาง
• ถอดปลั๊กได้ผลร้อยเปอร์เซ็นต์และไม่มีค่าใช้จ่าย
• พังซ้ำจุดเดิมทุกครั้งมักเป็นเรื่องน้ำและความชื้น ไม่ใช่ฟ้าผ่า
• อ่านข้อยกเว้นในกรมธรรม์ก่อนเกิดเหตุ ไม่ใช่หลังของพัง