เครื่องทำน้ำอุ่นกับเครื่องทำน้ำร้อน ต่างกันอย่างไร และเลือกแบบไหน

คำตอบสั้นที่สุด สองอย่างนี้ต่างกันที่มีถังเก็บน้ำหรือไม่มี ไม่ได้ต่างกันที่ความร้อน

ชื่อภาษาไทยของมันทำให้คนเข้าใจผิดมาตลอด เพราะคำว่าอุ่นกับร้อนฟังดูเหมือนบอกอุณหภูมิ

มันไม่ได้บอกอุณหภูมิ มันบอกโครงสร้าง

เครื่องทำน้ำอุ่น ทำน้ำร้อนขึ้นทันทีตอนที่น้ำไหลผ่านตัวเครื่อง ไม่มีถังเก็บ และจ่ายน้ำร้อนได้จุดเดียว คือฝักบัวที่ต่ออยู่กับมันเท่านั้น

เครื่องทำน้ำร้อน มีถังเก็บอยู่ในตัว ต้มน้ำเก็บไว้ล่วงหน้า แล้วจ่ายไปได้หลายจุดพร้อมกัน และใช้กับอ่างอาบน้ำได้

จากความต่างข้อเดียวนี้ ทุกอย่างที่เหลือตามมา ทั้งราคา ขนาด ตำแหน่งติดตั้ง ค่าไฟ และความเหมาะกับบ้านแบบไหน

บทความนี้จะไล่ทีละชั้น ทั้งวิธีทำงาน ข้อจำกัดจริงที่คนมักไม่รู้ก่อนซื้อ วิธีเลือกจากพฤติกรรมการใช้จริง และเรื่องไฟฟ้าซึ่งสำคัญกว่ายี่ห้อมาก

เครื่องทำน้ำอุ่นทำงานอย่างไร และข้อจำกัดสามข้อ

ข้างในมีขดลวดความร้อนกับเซ็นเซอร์ตรวจการไหล เมื่อคุณเปิดน้ำ เซ็นเซอร์รู้ว่ามีน้ำไหล เครื่องจึงจ่ายไฟเข้าขดลวด น้ำที่ไหลผ่านจึงร้อนขึ้นภายในไม่กี่วินาที

ปิดน้ำ เครื่องก็หยุดทำงานทันที ไม่มีอะไรค้างอยู่

ข้อดีคือไม่ต้องรอ ไม่กินพื้นที่ ไม่เสียพลังงานไปกับการอุ่นน้ำที่ยังไม่ได้ใช้ และราคาถูกกว่ามาก

ส่วนข้อจำกัดมีสามข้อ และทั้งสามข้อคือสาเหตุที่คนซื้อไปแล้วผิดหวัง

หนึ่ง จ่ายได้จุดเดียว เครื่องหนึ่งตัวคือฝักบัวหนึ่งจุด ถ้าอยากได้น้ำอุ่นที่อ่างล้างหน้าด้วย ต้องซื้ออีกตัว

สอง อุณหภูมิขึ้นกับอัตราการไหลและอุณหภูมิน้ำที่เข้าเครื่อง นี่คือข้อที่คนไม่รู้มากที่สุด

เครื่องมีกำลังไฟจำกัด ดังนั้นถ้าน้ำไหลแรง น้ำจะผ่านขดลวดเร็วและร้อนน้อยลง ถ้าหรี่น้ำลง น้ำจะร้อนขึ้น

แปลว่าคุณกำลังแลกกันระหว่างความแรงของน้ำกับความร้อน ตลอดเวลา และนี่คือเหตุผลที่หน้าหนาวหรือตอนเช้าที่น้ำในท่อเย็นกว่าปกติ เครื่องเดิมจะรู้สึกว่าอุ่นน้อยลงทั้งที่ไม่ได้เสีย

สาม ต้องมีแรงดันน้ำถึงระดับหนึ่ง เครื่องจะไม่จุดถ้าน้ำไหลอ่อนเกินไป เพราะเซ็นเซอร์ตรวจไม่พบการไหล

บ้านที่รับน้ำจากแท็งก์บนดินโดยไม่มีปั๊ม หรืออยู่ชั้นบนที่แรงดันตก มักเจอปัญหานี้ และมันไม่ใช่ความผิดของเครื่อง

ถ้าอาการคือเปิดน้ำแล้วเครื่องติดบ้างดับบ้าง ให้ไปแก้ที่แรงดันก่อน ซึ่งเราเขียนไว้ที่ น้ำชั้นบนไหลอ่อน แก้อย่างไร

เครื่องทำน้ำร้อนแบบมีถัง ทำงานอย่างไร

เครื่องแบบนี้มีถังเก็บน้ำอยู่ในตัว ขนาดตั้งแต่ไม่กี่สิบลิตรไปจนถึงหลายร้อยลิตร ต้มน้ำในถังให้ถึงอุณหภูมิที่ตั้งไว้ แล้วรักษาอุณหภูมินั้นไว้

เมื่อคุณเปิดน้ำร้อน น้ำในถังไหลออกไป และน้ำเย็นไหลเข้ามาแทน เครื่องก็เริ่มต้มรอบใหม่

ข้อดีที่สำคัญที่สุดคือมันเก็บพลังงานไว้ล่วงหน้า จึงจ่ายน้ำร้อนออกมาได้เร็วกว่าที่กำลังไฟจะทำได้ในขณะนั้น

นี่คือเหตุผลที่มันเติมอ่างอาบน้ำได้ และจ่ายน้ำร้อนให้สองห้องน้ำพร้อมกันได้ ซึ่งเครื่องทำน้ำอุ่นทำไม่ได้

ข้อเสียก็ตรงไปตรงมา

• กินพื้นที่ ถังต้องมีที่วางหรือที่แขวนที่รับน้ำหนักได้ ซึ่งเมื่อเติมน้ำเต็มแล้วหนักมาก
• น้ำร้อนหมดได้ ใช้ไปจนถังหมดแล้วต้องรอรอบใหม่ ซึ่งกินเวลาพอสมควร
• มีการสูญเสียความร้อนขณะรอ เพราะต้องรักษาอุณหภูมิน้ำที่ยังไม่ได้ใช้
• ราคาสูงกว่าและติดตั้งซับซ้อนกว่า เพราะต้องเดินท่อน้ำร้อนไปยังจุดใช้งาน
• ต้องมีวาล์วนิรภัย และต้องปล่อยระบายได้จริง ไม่ใช่แค่มีติดอยู่

ถ้าจะติดแบบมีถังในบ้านที่ไม่เคยมีท่อน้ำร้อนมาก่อน ต้นทุนงานเดินท่อมักสูงกว่าตัวเครื่องเสียอีก และเป็นเรื่องที่ควรรู้ก่อนตัดสินใจ

เลือกอย่างไร ให้ดูจากพฤติกรรม ไม่ใช่จากงบ

เลือกเครื่องทำน้ำอุ่น ถ้า

• บ้านมีห้องน้ำเดียว หรือมีหลายห้องแต่ไม่ได้ใช้พร้อมกัน
• ต้องการแค่อาบน้ำ ไม่มีอ่างอาบน้ำ
• อยู่คอนโดหรือบ้านเช่า ที่เดินท่อใหม่ไม่ได้
• งบจำกัด และอยากได้อะไรที่ติดตั้งจบภายในวันเดียว

เลือกเครื่องทำน้ำร้อนแบบมีถัง ถ้า

• มีอ่างอาบน้ำ หรือมีฝักบัวหลายหัวในห้องเดียว
• มีคนในบ้านหลายคนและอาบน้ำเวลาใกล้กัน
• อยากได้น้ำร้อนที่อ่างล้างจานหรืออ่างล้างหน้าด้วย
• ต้องการอุณหภูมิที่นิ่ง ไม่แกว่งตามแรงน้ำ ซึ่งสำคัญกับบ้านที่มีเด็กเล็กหรือผู้สูงอายุ

ข้อสุดท้ายนั้นเป็นเหตุผลที่คนมองข้ามบ่อยที่สุด

เครื่องทำน้ำอุ่นมีอุณหภูมิที่แกว่งตามแรงน้ำและตามการใช้น้ำจุดอื่นในบ้าน คนที่ตอบสนองช้าอย่างเด็กเล็กหรือผู้สูงอายุจึงเสี่ยงกว่าเวลาที่น้ำร้อนขึ้นกะทันหันเพราะมีคนไปเปิดก๊อกที่อื่น

เรื่องไฟฟ้า ซึ่งสำคัญกว่ายี่ห้อมาก

ถ้าจะจำอะไรจากบทความนี้แค่หัวข้อเดียว ให้จำหัวข้อนี้

เพราะเครื่องทำน้ำอุ่นและเครื่องทำน้ำร้อนคือเครื่องใช้ไฟฟ้ากำลังสูงที่ติดตั้งอยู่ในห้องน้ำ ซึ่งเป็นห้องที่คนเปียกและยืนเท้าเปล่าบนพื้นเปียก

สามอย่างที่ต้องมีครบ

หนึ่ง วงจรแยกและเบรกเกอร์เฉพาะ ไม่ใช้ร่วมกับปลั๊กหรือไฟส่องสว่าง ขนาดของเบรกเกอร์และสายไฟต้องคำนวณจากกำลังไฟที่ระบุบนตัวเครื่อง ซึ่งเป็นงานของช่างไฟ ไม่ใช่เรื่องที่เดาเอาจากที่คนอื่นใช้

สอง สายดินจริง คือสายที่ต่อไปยังระบบสายดินของบ้านซึ่งลงดินที่ตู้เมนจริง ๆ

ปลั๊กสามขาไม่ได้แปลว่ามีสายดิน บ้านจำนวนมากมีเต้ารับสามขาแต่ไม่มีสายเส้นที่สามเดินไปถึงไหนเลย ซึ่งอันตรายกว่าไม่มีเพราะมันทำให้คนเข้าใจว่าปลอดภัยแล้ว

สาม อุปกรณ์ตัดไฟรั่ว ทั้งที่อยู่ในตัวเครื่องและที่วงจร

ELCB ในตัวเครื่อง คืออะไร และมันไม่ได้แทนสายดิน

เครื่องทำน้ำอุ่นที่ขายในไทยมีระบบตัดไฟรั่วอยู่ในตัวอยู่แล้ว การไฟฟ้าส่วนภูมิภาคอธิบายไว้ว่ามีสองแบบ

แบบ ELCB หรือ ELB ซึ่งตัดกระแสไฟฟ้าออกจากระบบอย่างรวดเร็วเมื่อเกิดไฟรั่ว และมีปุ่ม TEST ให้กดตรวจ

แบบ ELSD หรือที่เรียกกันว่า EELS หรือ ESD ซึ่งเป็นแผงวงจรที่ตัดกระแสไฟได้ในเสี้ยววินาที และมีปุ่ม TEST เช่นกัน

สิ่งที่ต้องเข้าใจคือ ทั้งสองแบบนี้อยู่ในตัวเครื่อง ไม่ใช่เบรกเกอร์ที่วงจร

และทั้งสองแบบจำเป็นต้องติดตั้งสายดิน เพราะหลักการทำงานของมันคือต้องมีทางให้กระแสรั่วไหลลงดิน ไม่ใช่ไหลผ่านตัวคน

เครื่องที่มี ELCB แต่ไม่มีสายดิน คือเครื่องที่ระบบป้องกันทำงานได้ไม่เต็มที่ตามที่ออกแบบไว้

การไฟฟ้ายังแนะนำให้ติดตั้งอุปกรณ์ตัดไฟรั่วภายนอกเพิ่มที่วงจรอีกชั้น เพราะระบบที่ติดมากับเครื่องบางรุ่นอาจไม่ได้ผ่านมาตรฐานที่เชื่อถือได้

ค่ากระแสรั่วที่ใช้สำหรับการป้องกันชีวิตคนที่พบทั่วไปคือ 30 มิลลิแอมป์ ซึ่งเป็นตัวเลขที่ควรถามช่างให้ชัดตอนติดตั้ง

เรื่องการจัดวงจรและตู้ควบคุมทั้งบ้าน เราเขียนไว้ที่ ตู้คอนซูมเมอร์ยูนิต ควรมีกี่วงจร

ปุ่ม TEST กดเดือนละครั้ง และวิธีอ่านผล

ปุ่มนี้มีอยู่บนเครื่องทุกตัว และคนส่วนใหญ่ไม่เคยกดเลยตลอดอายุการใช้งาน

วิธีทำง่ายมาก

• เปิดเครื่องให้ทำงานตามปกติ
• กดปุ่ม TEST
• เครื่องต้องตัดไฟทันที
• แล้วกดปุ่ม RESET เพื่อให้กลับมาทำงาน

ถ้ากด TEST แล้วเครื่องไม่ตัด แปลว่าระบบป้องกันเสียแล้ว และเครื่องนั้นไม่ควรใช้ต่อจนกว่าจะแก้

นี่คือการตรวจความปลอดภัยที่ใช้เวลาสิบวินาทีเดือนละครั้ง และมันตรวจสิ่งเดียวที่ยืนอยู่ระหว่างคุณกับไฟฟ้าตอนที่คุณตัวเปียก

ผูกมันไว้กับอะไรที่คุณทำอยู่แล้วทุกเดือน เช่นวันที่จ่ายค่าไฟ จะได้ไม่ลืม

สัญญาณที่ต้องหยุดใช้ทันที

• รู้สึกซ่าหรือชาเวลาแตะฝักบัว ก๊อก หรือตัวเครื่อง แม้เพียงเบา ๆ ให้ปิดเบรกเกอร์ทันทีและอย่าใช้อีกจนกว่าช่างจะตรวจ
• เบรกเกอร์ตัดบ่อยขึ้นเรื่อย ๆ อย่าแก้ด้วยการเปลี่ยนเบรกเกอร์ให้ใหญ่ขึ้น เพราะนั่นคือการปิดปากสัญญาณเตือน
• กด TEST แล้วเครื่องไม่ตัด
• มีกลิ่นไหม้ เสียงผิดปกติ หรือคราบไหม้ที่เต้ารับและสายไฟ
• น้ำร้อนขึ้นและเย็นลงสลับกันกะทันหันโดยที่ไม่มีใครใช้น้ำจุดอื่น ซึ่งมักแปลว่าเซ็นเซอร์หรือขดลวดเริ่มมีปัญหา
• มีน้ำหยดออกจากตัวเครื่อง ในเครื่องแบบมีถัง อาจเป็นถังรั่วซึ่งเป็นเรื่องที่ต้องหยุดใช้

เรื่องคุณภาพน้ำ ที่คนไม่ค่อยคิดถึงตอนซื้อ

ตัวแปรที่ตัดสินอายุเครื่องมากที่สุดตัวหนึ่งไม่ได้อยู่ที่ยี่ห้อ แต่อยู่ที่น้ำที่ไหลผ่านมัน

น้ำกระด้างทิ้งตะกรันหินปูนไว้บนขดลวดความร้อน ตะกรันเป็นฉนวน ทำให้ขดลวดต้องร้อนกว่าเดิมเพื่อส่งความร้อนเท่าเดิม ซึ่งกินอายุขดลวดเร็วขึ้นมาก

น้ำที่มีเหล็กสูงก็ทิ้งคราบและอุดตันเช่นกัน

บ้านที่ใช้น้ำบาดาลจึงควรรู้คุณภาพน้ำก่อนติดเครื่อง และถ้าจำเป็นต้องกรอง ให้กรองก่อนเข้าเครื่อง ไม่ใช่หลังจากเครื่องพังไปแล้วสองตัว

วิธีตรวจคุณภาพน้ำและเลือกระบบกรองให้ตรงกับปัญหา อยู่ใน น้ำบาดาลในบ้าน ขออนุญาตอย่างไร และน้ำที่ได้ดื่มได้จริงหรือเปล่า

ตำแหน่งติดตั้งและการดูแล

• ติดให้พ้นมือเด็ก และอยู่ในตำแหน่งที่น้ำจากฝักบัวไม่สาดใส่ตัวเครื่องโดยตรง
• เว้นที่ให้ถอดฝาออกซ่อมได้ เพราะเครื่องที่ติดชิดมุมจนถอดไม่ได้ จะกลายเป็นเครื่องที่ไม่มีใครซ่อม
• อย่าติดในตำแหน่งที่ต้องเอื้อมข้ามน้ำไปกด สวิตช์ควรอยู่ในที่ที่มือแห้งเอื้อมถึงได้
• ล้างตะแกรงกรองที่ทางน้ำเข้าเป็นระยะ เพราะตะกอนที่อุดตันตรงนั้นทำให้น้ำไหลอ่อนลงและเครื่องทำงานหนักขึ้น
• ปิดเบรกเกอร์เมื่อไม่อยู่บ้านหลายวัน โดยเฉพาะเครื่องแบบมีถัง

เรื่องอายุการใช้งาน ไม่มีตัวเลขกลางที่ใช้ได้กับทุกเครื่อง เพราะขึ้นกับคุณภาพน้ำ ความถี่ในการใช้ และคุณภาพงานติดตั้ง

เกณฑ์ที่ใช้ตัดสินใจได้จริงกว่าคือ ถ้าเครื่องเริ่มมีอาการที่เกี่ยวกับความปลอดภัยตามรายการข้างบน ให้เปลี่ยน ไม่ใช่ซ่อม และถ้าเป็นอาการทั่วไปอย่างน้ำร้อนช้าลง ให้ช่างประเมินก่อน

คำถามที่พบบ่อย

เครื่องทำน้ำอุ่นกับเครื่องทำน้ำร้อนต่างกันอย่างไร

เครื่องทำน้ำอุ่นทำน้ำร้อนทันทีตอนน้ำไหลผ่าน ไม่มีถังเก็บ และจ่ายได้จุดเดียว ส่วนเครื่องทำน้ำร้อนมีถังเก็บน้ำร้อนไว้ล่วงหน้า จ่ายได้หลายจุดพร้อมกันและใช้กับอ่างอาบน้ำได้

ทำไมน้ำอุ่นไม่ร้อนเท่าเดิมในหน้าหนาว

เพราะน้ำที่เข้าเครื่องเย็นกว่าปกติ และเครื่องมีกำลังไฟเท่าเดิม จึงยกอุณหภูมิได้เท่าเดิมแต่เริ่มจากจุดที่ต่ำกว่า ทางแก้เฉพาะหน้าคือหรี่น้ำลงเพื่อให้น้ำอยู่ในเครื่องนานขึ้น

ปลั๊กสามขาแปลว่ามีสายดินแล้วใช่ไหม

ไม่ใช่ บ้านหลายหลังมีเต้ารับสามขาแต่ไม่มีสายเส้นที่สามเดินไปถึงระบบสายดินจริง ให้ช่างตรวจว่าสายดินต่อลงดินที่ตู้เมนจริงหรือไม่

เครื่องมี ELCB แล้วยังต้องมีสายดินไหม

ต้องมี การไฟฟ้าระบุว่าระบบตัดไฟรั่วในเครื่องทั้งแบบ ELCB และแบบ ELSD จำเป็นต้องติดตั้งสายดิน เพราะต้องมีทางให้กระแสรั่วไหลลงดินแทนที่จะไหลผ่านตัวคน

ควรกดปุ่ม TEST บ่อยแค่ไหน

อย่างน้อยเดือนละครั้ง กดแล้วเครื่องต้องตัดไฟทันที ถ้ากดแล้วไม่ตัด แปลว่าระบบป้องกันเสียและไม่ควรใช้เครื่องต่อ

เครื่องติดบ้างดับบ้างเวลาเปิดน้ำ เกิดจากอะไร

ส่วนใหญ่คือแรงดันน้ำไม่พอ เซ็นเซอร์จึงตรวจการไหลได้ไม่ต่อเนื่อง ให้แก้ที่แรงดันน้ำก่อน และตรวจว่าตะแกรงกรองทางน้ำเข้าอุดตันหรือไม่

อยากได้น้ำร้อนที่อ่างล้างจานด้วย ควรใช้แบบไหน

ถ้าต้องการหลายจุด ควรเป็นเครื่องแบบมีถัง แต่ต้องเผื่องบงานเดินท่อน้ำร้อนซึ่งในบ้านที่ไม่เคยมีท่อมาก่อน มักแพงกว่าตัวเครื่อง

สรุป

• ต่างกันที่มีถังเก็บหรือไม่ ไม่ได้ต่างกันที่ระดับความร้อน
• เครื่องทำน้ำอุ่นจ่ายได้จุดเดียว และอุณหภูมิแกว่งตามแรงน้ำและอุณหภูมิน้ำเข้า
• เครื่องแบบมีถังจ่ายได้หลายจุดและใช้กับอ่างอาบน้ำได้ แต่กินพื้นที่และน้ำร้อนหมดได้
• บ้านห้องน้ำเดียวเลือกแบบไม่มีถัง บ้านที่ใช้พร้อมกันหลายจุดเลือกแบบมีถัง
• ต้องมีวงจรแยกและเบรกเกอร์เฉพาะ ขนาดคำนวณจากกำลังไฟบนตัวเครื่อง
• ปลั๊กสามขาไม่ได้แปลว่ามีสายดิน ต้องมีสายที่ลงดินจริงที่ตู้เมน
• ระบบตัดไฟรั่วในเครื่องทั้ง ELCB และ ELSD จำเป็นต้องมีสายดินเสมอ
• ควรมีอุปกรณ์ตัดไฟรั่วที่วงจรเพิ่มอีกชั้น และถามช่างเรื่องค่า 30 มิลลิแอมป์
• กดปุ่ม TEST เดือนละครั้ง ถ้าไม่ตัดคือระบบป้องกันเสีย
• รู้สึกซ่าเวลาแตะฝักบัวคือสัญญาณให้ปิดเบรกเกอร์ทันที ไม่ใช่เรื่องที่รอได้