ปั๊มน้ำบ้าน ทำไมตัดบ่อย และเลือกขนาดอย่างไร

ปั๊มตัดบ่อยไม่ได้แปลว่าปั๊มใกล้พัง แต่แปลว่าถังแรงดันหมดลม หรือมีอะไรรั่ว

อาการที่คนโทรหาช่างมากที่สุดคือ เปิดก๊อกนิดเดียวแล้วปั๊มดังตึกตัก ตัดแล้วต่อ ตัดแล้วต่อ ทั้งที่เมื่อก่อนไม่เป็น

เกือบทุกครั้งมันไม่ใช่เรื่องของตัวปั๊ม และการเปลี่ยนปั๊มใหม่มักไม่ได้แก้อะไร เพราะปั๊มตัวใหม่จะทำอาการเดิมภายในไม่กี่สัปดาห์

สาเหตุจริงมีอยู่ไม่กี่อย่าง และสองอย่างแรกคุณตรวจเองได้ในสิบนาทีโดยไม่ต้องใช้เครื่องมืออะไรเลย

บทความนี้แยกเป็นสองส่วน ส่วนแรกคือทำไมปั๊มถึงตัดบ่อยและไล่หาสาเหตุอย่างไร ส่วนที่สองคือถ้าจะซื้อใหม่จริง ๆ ควรดูอะไรนอกจากตัวเลขวัตต์

ปั๊มน้ำบ้านทำงานอย่างไร

ปั๊มน้ำอัตโนมัติที่ใช้ตามบ้านไม่ได้มีแค่มอเตอร์ มันมีสามส่วนที่ทำงานร่วมกัน

มอเตอร์และใบพัด ทำหน้าที่ดูดน้ำจากถังเก็บแล้วอัดเข้าท่อในบ้าน

สวิตช์แรงดัน คือกล่องเล็ก ๆ ด้านบนที่คอยวัดแรงดันในท่อ เมื่อแรงดันตกลงถึงค่าหนึ่งมันจะสั่งให้ปั๊มทำงาน และเมื่อแรงดันขึ้นถึงอีกค่าหนึ่งมันจะสั่งตัด สองค่านี้เรียกว่าแรงดันตัดต่อ และมีระบุอยู่บนป้ายของปั๊มแต่ละรุ่น

ถังแรงดัน คือถังกลมที่อยู่ใต้หรือข้างมอเตอร์ ข้างในมีแผ่นยางกั้นระหว่างน้ำกับอากาศ อากาศที่ถูกอัดไว้ด้านหลังแผ่นยางทำหน้าที่เหมือนสปริง

ส่วนที่สามนี้คือหัวใจของเรื่อง

เวลาปั๊มทำงาน มันอัดน้ำเข้าไปในถังจนอากาศด้านหลังถูกบีบ พอปั๊มตัด อากาศที่ถูกบีบไว้จะดันน้ำออกมาใช้แทน

แปลว่าเวลาคุณเปิดก๊อกล้างมือสั้น ๆ น้ำที่ไหลออกมาไม่ได้มาจากปั๊ม แต่มาจากอากาศในถังที่ดันน้ำออกมาให้ ปั๊มจึงไม่ต้องทำงาน

ถังแรงดันมีอยู่เพื่อลดจำนวนครั้งที่ปั๊มต้องสตาร์ท ไม่ได้มีไว้เก็บน้ำ และเมื่อมันทำหน้าที่นี้ไม่ได้ ปั๊มก็ต้องสตาร์ททุกครั้งที่มีน้ำไหลแม้แต่นิดเดียว

ปั๊มตัดบ่อย ไล่หาสาเหตุตามลำดับนี้

หนึ่ง ถังแรงดันหมดลม นี่คือสาเหตุอันดับหนึ่งของบ้านที่ใช้ปั๊มมาหลายปี

แผ่นยางข้างในมีอายุ เมื่อมันฉีกขาด อากาศกับน้ำจะปนกัน แล้วอากาศจะค่อย ๆ ละลายหายไปกับน้ำที่ใช้ ถังที่เคยมีสปริงอยู่ข้างในก็กลายเป็นถังน้ำเปล่า ๆ

วิธีตรวจง่ายที่สุดคือเคาะที่ถัง ถังที่ยังดีจะมีเสียงกลวงในช่วงบนและเสียงทึบในช่วงล่าง ส่วนถังที่หมดลมจะมีเสียงทึบทั้งใบ

อีกวิธีที่ชัดกว่าคือหาจุกลมของถัง ซึ่งหน้าตาเหมือนจุกเติมลมยางรถ ปิดปั๊มก่อน เปิดก๊อกให้แรงดันในท่อลดจนหมด แล้วค่อยกดจุกลม ถ้ามีน้ำพุ่งออกมาจากจุกลม แปลว่าแผ่นยางข้างในขาดแล้ว ต้องเปลี่ยนถังหรือเปลี่ยนแผ่นยาง

ถ้ามีแต่ลมออกมา อาจแค่ลมพร่องไปตามเวลา ให้เติมลมกลับเข้าไปให้ได้แรงดันต่ำกว่าค่าแรงดันที่ปั๊มเริ่มทำงานเล็กน้อย โดยต้องเติมตอนที่ระบายน้ำออกจากถังหมดแล้วเท่านั้น ไม่ใช่ตอนที่ยังมีน้ำอยู่

สอง มีอะไรรั่วอยู่ในบ้าน ถ้าปั๊มทำงานเองตอนที่ไม่มีใครใช้น้ำ นั่นแปลว่าแรงดันในท่อกำลังตกลงเรื่อย ๆ ซึ่งเกิดได้ทางเดียวคือมีน้ำออกจากระบบอยู่

ตัวการที่พบบ่อยที่สุดคือลูกลอยหรือยางในหม้อน้ำชักโครกที่ปิดไม่สนิท ซึ่งน้ำจะไหลลงโถเงียบ ๆ โดยไม่มีใครเห็น

วิธีทดสอบคือปิดวาล์วน้ำเข้าชักโครกทุกตัวในบ้าน แล้วดูว่าปั๊มยังทำงานเองอยู่ไหม ถ้าหยุด คุณเจอตัวการแล้ว

ถ้ายังไม่หยุด ให้ตามหาต่อที่ก๊อกนอกบ้าน สายฉีดชำระ และท่อที่ฝังใต้พื้น การหารอยรั่วในระบบน้ำโดยละเอียดกับเรื่องเซนเซอร์ที่เตือนได้ก่อน อยู่ในเซนเซอร์ตรวจจับน้ำรั่วสำหรับบ้าน

สาม เช็กวาล์วรั่ว เช็กวาล์วคือวาล์วกันน้ำไหลย้อน ติดอยู่ทางฝั่งดูดของปั๊ม

ถ้ามันปิดไม่สนิท น้ำในท่อจะไหลย้อนกลับลงถังเก็บ แรงดันตก แล้วปั๊มก็ทำงานเอง วนแบบนี้ทั้งคืน

อาการที่บอกได้คือ ปั๊มทำงานเองเป็นจังหวะสม่ำเสมอ เช่น ทุกสิบนาที ทั้งที่ปิดวาล์วชักโครกหมดแล้ว

สี่ ปั๊มใหญ่เกินไปเมื่อเทียบกับถัง ข้อนี้เจอในบ้านที่เพิ่งเปลี่ยนปั๊มใหญ่ขึ้นโดยใช้ถังแรงดันเดิม

ปั๊มใหญ่อัดถังเล็กให้เต็มได้เร็วมาก ก็เลยตัดเร็ว แล้วพอมีการใช้น้ำนิดเดียวก็ต่อใหม่ ซึ่งการสตาร์ทบ่อย ๆ คือสิ่งที่ทำให้มอเตอร์อายุสั้น ไม่ใช่การทำงานต่อเนื่อง

ลำดับการไล่นี้สำคัญ เพราะคนส่วนใหญ่เริ่มจากข้อสี่ คือซื้อปั๊มใหม่ ซึ่งเป็นข้อที่แพงที่สุดและมักไม่ใช่สาเหตุ

เลือกขนาดปั๊ม ไม่ได้ดูที่วัตต์อย่างเดียว

คนขายมักถามว่าบ้านกี่ห้องน้ำ แล้วบอกเป็นวัตต์มาเลย ซึ่งใช้เป็นจุดเริ่มต้นได้ แต่ไม่ใช่คำตอบ

ตัวเลขที่กำหนดว่าปั๊มพอหรือไม่พอมีสองตัว

อัตราการไหล คือปริมาณน้ำต่อนาที ซึ่งต้องพอกับจำนวนจุดที่เปิดพร้อมกันจริง ๆ ไม่ใช่จำนวนก๊อกทั้งบ้าน เพราะไม่มีใครเปิดทุกก๊อกพร้อมกัน

เฮด คือความสามารถในการดันน้ำขึ้นที่สูง วัดเป็นเมตร ซึ่งต้องรวมสามอย่างเข้าด้วยกัน คือความสูงจากปั๊มถึงจุดใช้น้ำที่สูงที่สุด บวกแรงเสียดทานในท่อและข้องอ บวกแรงดันที่หัวฝักบัวต้องการเพื่อให้ใช้งานได้สบาย

เรื่องที่คนเข้าใจผิดมากที่สุดคือ ตัวเลขบนกล่องที่เขียนว่าไหลได้เท่านี้และดันได้สูงเท่านี้ ไม่ได้แปลว่าทำสองอย่างนั้นพร้อมกัน

ปั๊มจะไหลได้มากที่สุดตอนที่ไม่ต้องดันขึ้นที่สูงเลย และจะดันได้สูงที่สุดตอนที่น้ำแทบไม่ไหล จุดใช้งานจริงอยู่ตรงกลาง

ถ้าอยากได้คำตอบที่แม่น ให้ขอกราฟของปั๊มจากผู้ขาย ซึ่งเป็นเส้นที่บอกว่าที่ความสูงเท่านี้ ปั๊มตัวนี้ไหลได้เท่าไร

อีกข้อที่ต้องรู้คือ ปั๊มไม่ได้เพิ่มน้ำ มันแค่ดันน้ำที่มีอยู่ ถ้าถังเก็บน้ำเติมไม่ทันเพราะลูกลอยตัน หรือน้ำประปาเข้ามาช้า การเปลี่ยนปั๊มใหญ่ขึ้นจะไม่ช่วยอะไรเลย

ให้ตรวจว่าน้ำเข้าถังได้เร็วแค่ไหนก่อน ด้วยการจับเวลาว่าถังเติมจากว่างจนเต็มใช้เวลากี่ชั่วโมง ถ้านานผิดปกติ ปัญหาอยู่ที่ต้นทาง ไม่ใช่ที่ปั๊ม

ปั๊มแบบธรรมดากับปั๊มอินเวอร์เตอร์

ปั๊มแบบธรรมดาทำงานที่ความเร็วเดียว คือเปิดสุดหรือหยุด จึงเกิดจังหวะตัดต่อและแรงดันที่แกว่งขึ้นลงตลอดเวลาที่อาบน้ำ

ปั๊มอินเวอร์เตอร์ปรับความเร็วมอเตอร์ตามปริมาณน้ำที่กำลังใช้ เพื่อรักษาแรงดันให้คงที่

ข้อดีที่รู้สึกได้จริงมีสามอย่าง คือแรงดันฝักบัวนิ่งขึ้นเวลามีคนเปิดน้ำอีกจุด เสียงเบาลงเพราะมอเตอร์ไม่ได้สตาร์ทเต็มแรงทุกครั้ง และจำนวนครั้งที่มอเตอร์สตาร์ทลดลงมาก ซึ่งเป็นเรื่องดีต่ออายุการใช้งาน

ข้อเสียคือราคาสูงกว่า และมีแผงวงจรเพิ่มมาอีกหนึ่งชิ้นที่เสียได้ ซึ่งในบ้านที่ไฟตกไฟเกินบ่อย เป็นเรื่องที่ต้องคิด

ถ้าจะติดตั้ง ให้ถามผู้ขายตรง ๆ ว่าถ้าแผงวงจรเสีย หาอะไหล่ได้ที่ไหนและใช้เวลานานแค่ไหน เพราะปั๊มที่รออะไหล่สองสัปดาห์คือบ้านที่ไม่มีน้ำใช้สองสัปดาห์

สำหรับคนที่อยากรู้ว่าปั๊มกินไฟเท่าไรจริง ๆ วิธีวัดด้วยมิเตอร์อยู่ในเครื่องใช้ไฟฟ้าอะไรกินไฟที่สุด และวิธีวัดเอง ซึ่งใช้กับปั๊มได้เหมือนกัน และมักพบว่าปั๊มไม่ได้กินไฟมากอย่างที่กลัว เพราะมันทำงานเป็นช่วงสั้น ๆ

เรื่องที่ห้ามทำ คือดูดตรงจากท่อประปา

บ้านที่น้ำไหลอ่อน หลายหลังแก้ด้วยการเอาปั๊มไปต่อกับท่อประปาโดยตรง ซึ่งเป็นทางที่เร็วที่สุดและเป็นทางที่ไม่ควรทำที่สุด

เหตุผลข้อแรกคือ การดูดตรงจากท่อเมนทำให้แรงดันในท่อบริเวณนั้นลดลง เพื่อนบ้านที่อยู่ปลายท่อจะน้ำไหลอ่อนลงตามไปด้วย

เหตุผลข้อที่สองสำคัญกว่า คือเมื่อแรงดันในท่อเป็นลบ น้ำจากภายนอกสามารถถูกดูดย้อนเข้าไปในเส้นท่อได้ ซึ่งเป็นเรื่องของความปลอดภัยของน้ำที่ทุกบ้านในซอยใช้ร่วมกัน

เหตุผลข้อที่สามคือการประปามีระเบียบว่าด้วยข้อห้ามและข้อปฏิบัติสำหรับผู้ใช้น้ำอยู่ และระบุไว้ว่าถ้าผู้ใช้น้ำฝ่าฝืนข้อห้าม การประปาสงวนสิทธิ์ที่จะงดจ่ายน้ำตามระยะเวลาที่เห็นสมควร

วิธีที่ถูกคือให้น้ำประปาไหลลงถังเก็บน้ำก่อน แล้วให้ปั๊มดูดจากถังนั้น ซึ่งนอกจากจะถูกต้องแล้วยังได้ประโยชน์เพิ่มคือมีน้ำสำรองใช้ตอนน้ำไม่ไหลด้วย

ถ้าไม่แน่ใจว่าที่บ้านต่อไว้แบบไหน ให้ไปดูว่าท่อจากมิเตอร์วิ่งเข้าถังก่อนหรือวิ่งเข้าปั๊มโดยตรง และถ้าจะแก้ ให้สอบถามสำนักงานประปาในพื้นที่ก่อนลงมือ

เสียงดังและการติดตั้งที่ทำให้อยู่ด้วยกันได้

ปั๊มที่เสียงดังผิดปกติมักไม่ได้เสียงดังจากตัวมันเอง แต่ดังเพราะสิ่งที่มันสัมผัสอยู่

ปั๊มที่ยึดแน่นกับผนังบ้านจะส่งแรงสั่นเข้าไปในผนัง แล้วผนังทั้งแผ่นจะกลายเป็นลำโพง ให้ตั้งบนแท่นคอนกรีตแยกจากตัวบ้าน และรองด้วยยางกันสั่น

ท่อที่ต่อแข็งจากปั๊มเข้าท่อบ้านโดยตรงก็ส่งแรงสั่นเหมือนกัน ให้ใช้ข้อต่ออ่อนคั่นทั้งฝั่งดูดและฝั่งจ่าย

อีกเรื่องคือตำแหน่ง ปั๊มที่ตั้งใต้หน้าต่างห้องนอนจะเป็นปัญหาทุกคืน โดยเฉพาะถ้าเป็นปั๊มธรรมดาที่ตัดต่อบ่อย

ด้านไฟฟ้า ปั๊มอยู่นอกบ้าน โดนน้ำ และมีคนไปจับตัวมันเวลาซ่อม จึงเป็นวงจรที่ควรมีเครื่องตัดไฟรั่วคุมอยู่เสมอ เรื่องนี้อยู่ในเครื่องตัดไฟรั่วในบ้าน

และให้ทำหลังคาหรือกล่องคลุมกันฝนแบบที่ยังระบายอากาศได้ ไม่ใช่คลุมด้วยถุงพลาสติกจนความร้อนออกไม่ได้

คำถามที่พบบ่อย

ทำไมปั๊มน้ำตัดบ่อยและดังตึกตัก

ส่วนใหญ่เพราะถังแรงดันหมดลมหรือแผ่นยางข้างในขาด ทำให้ไม่มีอากาศคอยดันน้ำแทนปั๊ม รองลงมาคือมีน้ำรั่วในระบบ เช่น ยางในหม้อน้ำชักโครกปิดไม่สนิท

ตรวจถังแรงดันเองอย่างไร

เคาะที่ถัง ถ้าเสียงทึบทั้งใบแสดงว่าหมดลม หรือปิดปั๊ม ระบายแรงดันออกให้หมด แล้วกดจุกลม ถ้ามีน้ำออกมาแปลว่าแผ่นยางขาดแล้ว

ปั๊มทำงานเองตอนกลางคืนทั้งที่ไม่มีใครใช้น้ำ

แปลว่าแรงดันในท่อกำลังตก ให้ปิดวาล์วน้ำเข้าชักโครกทุกตัวก่อน ถ้าปั๊มหยุด ตัวการคือชักโครก ถ้ายังไม่หยุด ให้สงสัยเช็กวาล์วหรือท่อที่รั่ว

เลือกปั๊มดูที่วัตต์พอไหม

ไม่พอ ให้ดูอัตราการไหลกับเฮดคู่กัน และรู้ว่าค่าสูงสุดสองค่านั้นไม่ได้เกิดพร้อมกัน ถ้าเป็นไปได้ให้ขอกราฟของปั๊มจากผู้ขาย

เปลี่ยนปั๊มใหญ่ขึ้นแล้วน้ำจะแรงขึ้นไหม

ไม่เสมอไป ถ้าน้ำเข้าถังช้าหรือท่อในบ้านเล็กเกินไป ปั๊มใหญ่ก็ไม่ช่วย ให้จับเวลาว่าถังเติมเต็มใช้เวลานานแค่ไหนก่อนตัดสินใจ

ต่อปั๊มดูดจากท่อประปาโดยตรงได้ไหม

ไม่ควร เพราะทำให้เพื่อนบ้านน้ำไหลอ่อน เสี่ยงดูดสิ่งปนเปื้อนย้อนเข้าเส้นท่อ และการประปามีระเบียบข้อห้ามสำหรับผู้ใช้น้ำ ซึ่งการฝ่าฝืนอาจถูกงดจ่ายน้ำ ให้สูบจากถังเก็บน้ำแทน

สรุป

• ถังแรงดันมีไว้ลดจำนวนครั้งที่ปั๊มต้องสตาร์ท ไม่ได้มีไว้เก็บน้ำ
• ปั๊มตัดบ่อยส่วนใหญ่คือถังหมดลม รองลงมาคือมีน้ำรั่ว แล้วค่อยเป็นเช็กวาล์ว
• เคาะถังและกดจุกลมคือการตรวจที่ใช้เวลาสิบนาทีและไม่ต้องใช้เครื่องมือ
• เลือกปั๊มจากอัตราการไหลคู่กับเฮด ไม่ใช่จากวัตต์ และสองค่าสูงสุดไม่เกิดพร้อมกัน
• ปั๊มไม่ได้เพิ่มน้ำ ถ้าน้ำเข้าถังช้า ปั๊มใหญ่ขึ้นก็ไม่ช่วย
• อย่าดูดตรงจากท่อประปา ให้ลงถังก่อนแล้วค่อยสูบ
• ตั้งปั๊มบนแท่นแยกจากตัวบ้าน ใช้ข้อต่ออ่อน และมีเครื่องตัดไฟรั่วคุมวงจร