ถังดักไขมันในครัว จำเป็นแค่ไหนและดูแลอย่างไร

จำเป็นแค่ไหน คำตอบขึ้นอยู่กับว่าครัวคุณทอดหรือไม่ และบ้านคุณใช้ถังบำบัดหรือเปล่า

ถ้าครัวที่บ้านทำอาหารไทยจริงจัง คือมีการผัด การทอด และการล้างจานที่มีน้ำมันติดอยู่ทุกวัน ถังดักไขมันไม่ใช่ของฟุ่มเฟือย

และถ้าบ้านคุณใช้ถังบำบัดน้ำเสียแบบรวมที่รับน้ำจากครัวด้วย มันเปลี่ยนจากของที่ควรมี เป็นของที่ต้องมี

เหตุผลไม่ใช่เรื่องความสะอาดหรือกลิ่น แต่เป็นเรื่องที่ไขมันทำกับสองอย่าง คือผนังท่อ และจุลินทรีย์ในถังบำบัด

ในทางกลับกัน ถ้าครัวที่บ้านแทบไม่ได้ใช้ ทำแค่ต้มน้ำกับอุ่นอาหาร และน้ำจากครัวไหลลงท่อระบายสาธารณะโดยตรง ถังดักไขมันก็เป็นเรื่องที่รอได้

บทความนี้อธิบายว่ามันทำงานอย่างไร เลือกขนาดและตำแหน่งอย่างไร ดูแลอย่างไรให้มันทำงานจริง และสิ่งที่คนทำกันจนถังกลายเป็นของประดับ

ไขมันทำอะไรกับท่อ และทำไมน้ำร้อนถึงไม่ช่วย

น้ำมันในกระทะที่ยังร้อนอยู่คือของเหลว มันไหลลงท่อได้สบาย ซึ่งเป็นเหตุผลที่คนคิดว่าไม่มีปัญหา

ปัญหาเริ่มห่างจากซิงก์ไปสองสามเมตร ตรงจุดที่น้ำเย็นลง

เมื่อเย็นลง ไขมันจะกลับเป็นของกึ่งแข็งและเกาะที่ผนังท่อ ทีละชั้นบาง ๆ ทุกครั้งที่ล้างจาน

ชั้นนั้นไม่ได้หลุดออกไปเอง มันสะสมและค่อย ๆ ทำให้รูที่น้ำผ่านได้เล็กลง เหมือนเส้นเลือดที่ตีบ

และเมื่อมีเศษอาหารเล็ก ๆ ไหลผ่าน มันจะไปติดอยู่กับชั้นไขมันนั้น แล้วก้อนก็โตขึ้นเร็วกว่าเดิมมาก

นี่คือเหตุผลที่ท่อครัวตันแบบค่อยเป็นค่อยไปเสมอ ไม่ใช่ตันทันที และเป็นเหตุผลที่พอมันตันแล้วมักตันแน่นจนไม้ปาดไม่ออก

เรื่องน้ำร้อน คนจำนวนมากเชื่อว่าการราดน้ำร้อนตามลงไปจะช่วยละลายไขมันให้ไหลผ่านไป

มันละลายจริงในระยะสั้น แต่ไขมันที่ละลายแล้วก็ไปแข็งตัวที่จุดอื่นซึ่งไกลออกไปและเข้าถึงยากกว่า

แปลว่าการราดน้ำร้อนไม่ได้กำจัดไขมัน มันแค่ย้ายปัญหาไปที่ที่คุณมองไม่เห็น และนั่นคือหลักการเดียวกับที่ทำให้ผลิตภัณฑ์บางชนิดดูเหมือนได้ผลทั้งที่ไม่ได้แก้อะไร

เรื่องที่สองซึ่งสำคัญกว่าสำหรับบ้านที่ใช้ถังบำบัด คือไขมันไปรบกวนกระบวนการย่อยสลายในถัง

ชั้นไขมันที่ลอยอยู่ในถังบำบัดกีดขวางทั้งการไหลและการทำงานของจุลินทรีย์ ซึ่งเป็นสิ่งที่ทำงานจริงในระบบนั้น เรื่องนี้อธิบายไว้ในบ่อเกรอะกับถังบำบัดน้ำเสียสำเร็จรูป

ถังดักไขมันทำงานอย่างไร

กลไกของมันง่ายกว่าที่ชื่อทำให้คิด และไม่มีชิ้นส่วนที่เคลื่อนไหวเลย

ถังดักไขมันคือกล่องที่น้ำจากครัวไหลเข้าทางหนึ่งและไหลออกอีกทางหนึ่ง โดยมีแผ่นกั้นอยู่ตรงกลาง

เมื่อน้ำเข้ามาในถัง ความเร็วจะลดลงทันทีเพราะพื้นที่กว้างขึ้น และการที่น้ำช้าลงคือสิ่งที่ทำให้ทุกอย่างเกิดขึ้น

น้ำที่นิ่งพอจะเริ่มแยกตัวตามความหนาแน่น ไขมันซึ่งเบากว่าน้ำจะลอยขึ้นไปรวมกันเป็นชั้นด้านบน ส่วนเศษอาหารที่หนักกว่าจะจมลงไปที่ก้นถัง

ทางออกของถังอยู่ต่ำกว่าผิวน้ำ และมีแผ่นกั้นบังไว้ ดังนั้นน้ำที่ไหลออกไปได้คือน้ำจากช่วงกลางถัง ซึ่งเป็นชั้นที่สะอาดที่สุด

สองอย่างที่ทำให้กลไกนี้ทำงานได้คือ เวลา กับ อุณหภูมิ

ถ้าน้ำไหลผ่านเร็วเกินไป มันจะออกไปก่อนที่ไขมันจะทันลอยขึ้น ซึ่งเป็นเหตุผลที่ถังเล็กเกินไปไม่ทำงาน

ถ้าน้ำร้อนเกินไป ไขมันจะยังอยู่ในสภาพที่ผสมกับน้ำและไหลผ่านไปพร้อมกัน ซึ่งเป็นเหตุผลที่การเทน้ำเดือดลงซิงก์ทำให้ถังดักไม่อยู่

เข้าใจสองข้อนี้แล้ว เรื่องขนาด ตำแหน่ง และวิธีใช้จะตามมาเองทั้งหมด

สามแบบที่ขายกัน

แบบใต้ซิงก์ เป็นถังพลาสติกขนาดเล็กที่ต่อคั่นระหว่างท่อน้ำทิ้งของซิงก์กับท่อระบาย ติดตั้งง่ายและไม่ต้องทุบอะไร

ข้อดีคือถูกที่สุด ติดตั้งได้ในบ้านที่สร้างเสร็จแล้ว และล้างง่ายเพราะอยู่ในระดับที่มองเห็น

ข้อเสียคือความจุน้อย จึงต้องล้างบ่อยกว่า และถ้าครัวใช้งานหนัก มันจะเต็มเร็วเกินกว่าที่คนจะขยันล้างทัน

แบบตั้งพื้นนอกครัว เป็นถังพลาสติกหรือสเตนเลสขนาดกลางที่วางอยู่นอกบ้านตรงจุดที่ท่อครัวออกมา

ข้อดีคือความจุมากกว่า ล้างง่าย และไม่ต้องมุดเข้าไปในตู้ ข้อเสียคือกินพื้นที่และต้องยอมให้มันตั้งอยู่ตรงนั้น

แบบฝังดิน เป็นบ่อคอนกรีตหรือถังสำเร็จรูปที่ฝังอยู่ใต้พื้น มีฝาเปิดที่ระดับพื้น

ข้อดีคือความจุมากที่สุดและไม่เกะกะ ข้อเสียคือถ้าติดตั้งผิดตำแหน่งหรือฝาถูกเทพื้นทับ มันจะกลายเป็นของที่ไม่มีใครล้างเลยตลอดอายุบ้าน

สำหรับบ้านทั่วไปที่ทำอาหารทุกวัน แบบตั้งพื้นนอกครัวมักเป็นจุดที่ลงตัวที่สุดระหว่างความจุกับความง่ายในการดูแล

แบบใต้ซิงก์เหมาะกับคอนโดหรือบ้านที่ไม่มีทางเดินท่อออกไปข้างนอก และเหมาะกับครัวที่ใช้งานไม่หนัก

ขนาดและตำแหน่ง สองเรื่องที่ทำให้ถังไม่ทำงาน

เรื่องขนาด หลักคือถังต้องใหญ่พอให้น้ำอยู่ในนั้นนานพอที่ไขมันจะลอยขึ้นได้

วิธีคิดที่ใช้ได้จริงสำหรับบ้านคือ ดูจากปริมาณน้ำที่ปล่อยลงซิงก์ในช่วงที่หนักที่สุด ซึ่งคือตอนล้างจานหลังมื้อเย็น

ถ้าคุณเปิดน้ำล้างจานต่อเนื่องสิบนาที นั่นคือปริมาณน้ำจำนวนมากที่ไหลผ่านถังในช่วงเวลาสั้น และถังที่เล็กเกินไปจะดักอะไรไม่ได้เลยในช่วงนั้น

ให้ถามผู้ขายว่าถังรุ่นนี้รองรับอัตราการไหลเท่าไร และเทียบกับการใช้งานจริงของครัวคุณ ไม่ใช่ดูแค่ว่ากี่ลิตร

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดคือซื้อถังใต้ซิงก์ขนาดเล็กที่สุดมาใช้กับครัวที่ทอดทุกวัน แล้วสรุปว่าถังดักไขมันไม่ได้ผล

เรื่องตำแหน่ง มีสามข้อที่ต้องคิด

ต้องเข้าถึงได้จริง ถังที่เปิดฝาได้ยากคือถังที่จะไม่มีใครล้าง ให้วางในที่ที่ยืนล้างได้สบายและมีที่วางถุงขยะข้าง ๆ

ต้องรับน้ำจากครัวเท่านั้น อย่าต่อน้ำจากห้องน้ำหรือส้วมเข้าถังดักไขมัน เพราะมันไม่ได้ออกแบบมาสำหรับสิ่งนั้นและจะกลายเป็นบ่อที่เหม็นทันที

ต้องอยู่ก่อนถังบำบัดเสมอ ถ้าบ้านใช้ถังบำบัดน้ำเสียรวม น้ำจากครัวต้องผ่านถังดักไขมันก่อน แล้วจึงไปเข้าถังบำบัด ไม่ใช่ทางกลับกัน

และให้อยู่ห่างจากหน้าต่างห้องนอนและจุดนั่งเล่นนอกบ้านให้มากที่สุด เพราะทุกครั้งที่เปิดฝามันจะมีกลิ่น

ดูแลอย่างไร และบ่อยแค่ไหน

การดูแลถังดักไขมันคือการเอาชั้นไขมันด้านบนออก ไม่ใช่การล้างถังให้เอี่ยม

วิธีที่ถูกคือใช้ทัพพีหรือที่ตักตักชั้นไขมันใส่ถุง มัดปากถุง แล้วทิ้งลงถังขยะ

สิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาดคือฉีดน้ำล้างชั้นไขมันลงท่อ เพราะนั่นคือการเอาสิ่งที่ถังดักไว้ได้ทั้งเดือน ส่งลงท่อไปในคราวเดียว

หลังตักชั้นไขมันออกแล้ว ให้ตักเศษอาหารที่จมอยู่ก้นถังออกด้วย เพราะมันคือส่วนที่ทำให้เกิดกลิ่น

ความถี่ขึ้นอยู่กับการใช้งานจริง และวิธีหาความถี่ที่เหมาะกับบ้านคุณคือเปิดดูทุกสัปดาห์ในเดือนแรก แล้วดูว่าชั้นไขมันหนาเร็วแค่ไหน

เกณฑ์ที่ใช้ได้คือ อย่าให้ชั้นไขมันหนาเกินกว่าราวหนึ่งในสามของความลึกน้ำในถัง เพราะเมื่อหนากว่านั้น ชั้นไขมันจะเริ่มถูกดันลงไปถึงระดับทางออก

สำหรับบ้านที่ทำอาหารทุกวัน หลายบ้านลงตัวที่การตักสัปดาห์ละครั้ง ส่วนบ้านที่ทำอาหารไม่บ่อยอาจเดือนละครั้งก็พอ

ข้อสำคัญคืออย่ารอให้มีปัญหาก่อนแล้วค่อยล้าง เพราะเมื่อไขมันเริ่มผ่านออกไปแล้ว มันไปเกาะในท่อเรียบร้อยแล้ว และการล้างถังตอนนั้นไม่ได้แก้ท่อที่ตันไปแล้ว

สำหรับถังใต้ซิงก์ ให้เตรียมภาชนะรองไว้ก่อนถอด เพราะน้ำในถังจะไหลออกมาทันทีที่คลายเกลียว

สิ่งที่ทำให้ถังกลายเป็นของประดับ

ไม่เคยล้างเลย คือสาเหตุอันดับหนึ่ง

เมื่อชั้นไขมันหนาจนถึงระดับทางออก ไขมันจะไหลผ่านไปพร้อมกับน้ำ และถังนั้นก็เท่ากับไม่มี

ที่แย่กว่าคือคนมักไม่รู้ว่าถังหยุดทำงานไปแล้ว เพราะจากภายนอกมันดูเหมือนเดิมทุกอย่าง

เทน้ำเดือดลงซิงก์ ทำให้ไขมันอยู่ในสภาพที่ไหลผ่านถังไปได้ ให้รอให้น้ำจากการลวกหรือต้มเย็นลงก่อน หรือเทลงพื้นที่อื่นถ้าทำได้

ใช้ผลิตภัณฑ์ที่ทำให้ไขมันแตกตัว ผลิตภัณฑ์กลุ่มที่ทำให้ไขมันกระจายตัวปนไปกับน้ำ จะทำให้ไขมันผ่านถังไปได้ทั้งหมด

มันดูเหมือนได้ผลเพราะถังสะอาดขึ้น แต่ไขมันไม่ได้หายไป มันไปแข็งตัวใหม่ในท่อที่ไกลออกไป ซึ่งเป็นที่ที่แก้ยากกว่ามาก

ส่วนผลิตภัณฑ์กลุ่มจุลินทรีย์ที่ย่อยไขมัน ทำงานช้ากว่าและไม่ได้ทดแทนการตักชั้นไขมันออก ให้ถือว่าเป็นตัวช่วยเรื่องกลิ่นมากกว่าจะเป็นทางเลือกแทนการดูแล

ไม่มีตะแกรงกรองที่ปากท่อซิงก์ เศษอาหารที่ไหลลงไปทั้งหมดจะไปจมอยู่ก้นถัง ทำให้ถังเต็มเร็วและเหม็นเร็ว

ตะแกรงกรองราคาไม่กี่สิบบาทคืออุปกรณ์ที่ให้ผลตอบแทนสูงที่สุดในเรื่องนี้ทั้งหมด

ไม่มีคอห่านหลังถัง ทำให้กลิ่นจากท่อย้อนกลับขึ้นมาทางถัง เรื่องกลิ่นย้อนอยู่ในห้องน้ำกลิ่นย้อน และพัดลมดูดอากาศที่ดูดไม่ออก ซึ่งใช้หลักเดียวกัน

บ้าน คอนโด และร้านอาหาร ข้อกำหนดไม่เหมือนกัน

สำหรับบ้านพักอาศัยทั่วไป ถังดักไขมันเป็นเรื่องของการดูแลระบบท่อและถังบำบัดของตัวเอง มากกว่าจะเป็นข้อบังคับที่มีใครมาตรวจ

แต่ในหมู่บ้านจัดสรรบางแห่ง ระเบียบของนิติบุคคลกำหนดให้ทุกหลังต้องมี เพราะไขมันจากบ้านหลังหนึ่งไปตันในท่อส่วนกลางที่ทุกคนใช้ร่วมกัน

สำหรับคอนโด ท่อครัวของทุกห้องมักลงท่อรวมเส้นเดียวกัน และถังดักไขมันใต้ซิงก์เป็นสิ่งที่หลายโครงการกำหนดไว้ในระเบียบ

ถ้าห้องคุณไม่มี ให้ถามนิติบุคคลก่อนติดตั้งเอง เพราะบางโครงการมีข้อกำหนดเรื่องรุ่นและตำแหน่ง

สำหรับร้านอาหารและกิจการที่ทำอาหาร เรื่องนี้เป็นข้อบังคับ ไม่ใช่ทางเลือก และข้อกำหนดมาจากข้อบัญญัติท้องถิ่นซึ่งต่างกันไปในแต่ละพื้นที่

ถ้าจะเปิดร้านอาหารที่บ้าน ให้ถามสำนักงานเขตหรือเทศบาลเรื่องข้อกำหนดถังดักไขมันตั้งแต่ก่อนออกแบบครัว ไม่ใช่หลังจากที่ติดตั้งครัวไปแล้ว

และในภาพใหญ่ ประเทศไทยมีประกาศกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมกำหนดมาตรฐานควบคุมการระบายน้ำทิ้งจากอาคารบางประเภทและบางขนาด ซึ่งอาคารที่เข้าข่ายต้องควบคุมค่าน้ำมันและไขมันในน้ำทิ้งด้วย

บ้านเดี่ยวหลังเดียวมักไม่อยู่ในกลุ่มที่ถูกควบคุมตามประกาศนั้น แต่หลักการเดียวกันคือสิ่งที่ทำให้ท่อของคุณเองไม่ตัน

คำถามที่พบบ่อย

บ้านทั่วไปจำเป็นต้องมีถังดักไขมันไหม

จำเป็นถ้าครัวมีการผัดและทอดเป็นประจำ และจำเป็นมากถ้าบ้านใช้ถังบำบัดน้ำเสียรวมที่รับน้ำจากครัวด้วย เพราะไขมันรบกวนจุลินทรีย์ในถัง

ถังดักไขมันทำงานอย่างไร

น้ำที่เข้ามาจะช้าลงเพราะพื้นที่กว้างขึ้น ไขมันซึ่งเบากว่าจึงลอยขึ้นเป็นชั้นด้านบน เศษอาหารจมลงก้นถัง และทางออกที่อยู่ต่ำกว่าผิวน้ำจะปล่อยเฉพาะน้ำช่วงกลางออกไป

ควรตักไขมันบ่อยแค่ไหน

เปิดดูทุกสัปดาห์ในเดือนแรกเพื่อหาความถี่ที่เหมาะกับบ้าน โดยอย่าให้ชั้นไขมันหนาเกินราวหนึ่งในสามของความลึกน้ำ บ้านที่ทำอาหารทุกวันมักลงตัวที่สัปดาห์ละครั้ง

ฉีดน้ำล้างชั้นไขมันลงท่อได้ไหม

ไม่ได้เด็ดขาด นั่นคือการส่งสิ่งที่ถังดักไว้ได้ทั้งเดือนลงท่อในคราวเดียว ให้ตักใส่ถุงแล้วทิ้งถังขยะ

ราดน้ำร้อนช่วยละลายไขมันในท่อได้ไหม

ช่วยในระยะสั้นเท่านั้น ไขมันที่ละลายแล้วจะไปแข็งตัวที่จุดอื่นซึ่งไกลออกไปและแก้ยากกว่า และการเทน้ำเดือดลงซิงก์ยังทำให้ถังดักไขมันดักไม่อยู่ด้วย

น้ำยาสลายไขมันใช้แทนการล้างได้ไหม

ไม่ได้ ผลิตภัณฑ์ที่ทำให้ไขมันแตกตัวจะทำให้ไขมันผ่านถังไปแข็งตัวในท่อที่ไกลออกไป ส่วนผลิตภัณฑ์จุลินทรีย์ช่วยเรื่องกลิ่นแต่ไม่ทดแทนการตักชั้นไขมันออก

ต่อน้ำจากห้องน้ำเข้าถังดักไขมันได้ไหม

ไม่ได้ ถังดักไขมันออกแบบมาสำหรับน้ำจากครัวเท่านั้น การต่อน้ำจากห้องน้ำหรือส้วมเข้ามาจะทำให้กลายเป็นบ่อที่เหม็นทันที

สรุป

• ไขมันไม่ได้ตันตรงที่คุณเทมัน แต่ตันที่จุดซึ่งน้ำเย็นลงแล้ว
• ถังดักไขมันทำงานด้วยการทำให้น้ำช้าลง ไขมันจึงลอยขึ้นและถูกกั้นไว้
• สองสิ่งที่ทำให้มันทำงานคือเวลาที่น้ำอยู่ในถัง กับอุณหภูมิที่ไม่ร้อนเกินไป
• ถังที่เล็กเกินไปจะดักอะไรไม่ได้เลยในช่วงล้างจานหลังมื้อเย็น
• ถังต้องอยู่ก่อนถังบำบัด และต้องรับน้ำจากครัวเท่านั้น
• การดูแลคือตักชั้นไขมันใส่ถุงทิ้ง ไม่ใช่ฉีดน้ำล้างลงท่อ
• อย่าให้ชั้นไขมันหนาเกินราวหนึ่งในสามของความลึกน้ำในถัง
• ตะแกรงกรองเศษอาหารราคาไม่กี่สิบบาทคืออุปกรณ์ที่คุ้มที่สุดในเรื่องนี้
• ร้านอาหารมีข้อบังคับตามข้อบัญญัติท้องถิ่น ให้ถามเขตก่อนออกแบบครัว